Abdulla Oripov β O'zbekiston madhiyasi matni muallifi
Abdulla Oripov XX asr o'zbek she'riyatining yirik vakili va O'zbekiston davlat madhiyasi matnining muallifi. Uning she'rlari milliy ong uyg'onishida muhim rol o'ynagan.
Hayoti
Abdulla Oripov 1941-yilda Qashqadaryo viloyatida, oddiy dehqon oilasida tug'ilgan.
Toshkentda oliy ta'lim olgan va nashriyot sohasida ishlagan. Keyinchalik Yozuvchilar uyushmasini boshqargan va jamoat ishlarida faol qatnashgan.
Abdulla Oripov 2016-yilda vafot etgan β Erkin Vohidov bilan bir yilda.
She'riyati
Oripov she'riyati o'z ohangi bilan ajralib turadi: unda ko'tarinkilik emas, ichki og'riq va o'ylash ustun.
U ko'pincha oddiy narsalar β ona yurt, ona tili, dehqon mehnati haqida yozadi, ammo ular ortida keng falsafiy mulohaza turadi.
Uning tili sodda ko'rinadi, lekin bu soddalik yasama emas β u ortiqcha bezakdan ataylab voz kechgan.
Milliy mavzu
Oripov ijodining muhim qismi milliy o'zlik masalasiga bag'ishlangan.
"O'zbekiston" she'ri, ona tili haqidagi asarlari o'sha davrda katta ta'sir ko'rsatdi. U til va tarix masalasini ko'targanda ehtiyot bo'lish kerak bo'lgan yillarda yozdi.
Uning "Jannatga yo'l" dostoni va boshqa yirik asarlarida ham shu yo'nalish davom etadi.
Madhiya
Oripovning eng keng tanilgan ishi β O'zbekiston Respublikasi davlat madhiyasi matni.
Madhiya 1992-yilda qabul qilingan. Musiqasi Mutal Burhonovga tegishli.
Bu vazifa oson emas edi: madhiya matni bir vaqtning o'zida ko'tarinki, tushunarli va yodda qoladigan bo'lishi kerak. Bunday matnda shoirning shaxsiy ohangi orqaga chekinadi. Muallif o'zini emas, umumiy tuyg'uni ifodalashi lozim bo'ladi β bu esa alohida mahorat talab qiladi. U shuningdek butun bir xalq nomidan gapirishi lozim.
Madhiya bugungacha o'zgarishsiz ijro etiladi.
Dante tarjimasi
Oripov Dante Aligyerining "Ilohiy komediya" asarini o'zbek tiliga tarjima qilgan.
Bu juda og'ir ish edi: asar murakkab tuzilishga ega, undagi vazn va qofiya tizimini boshqa tilda saqlash deyarli imkonsiz hisoblanadi. Tarjima o'zbek tarjimachiligining yirik yutuqlaridan biri sanaladi.
Merosi
Abdulla Oripov o'zbek she'riyatining zamonaviy klassiklaridan biri hisoblanadi.
Unga "O'zbekiston Qahramoni" unvoni berilgan. She'rlari maktab dasturiga kiritilgan, ko'plari qo'shiq bo'lib kuylanadi. Maktab dasturiga kirish asarning taqdirini o'zgartiradi: matn har yili yangi avlod tomonidan o'qiladi va shu tariqa muomalada qoladi.
Uning va Erkin Vohidovning ijodi 1960-1980-yillardagi o'zbek she'riyatining asosiy ovozi bo'lgan β ular milliy tuyg'uni adabiyot orqali saqlab qolishga hissa qo'shgan avlod vakillari.