Abdulla Qahhor β o'zbek hikoyachiligining ustasi
Abdulla Qahhor hikoyada ixchamlikni asos qilgan: ortiqcha so'zdan qochib, bir sahifada bir insonning butun taqdirini ko'rsata olgan. "Sarob" romani va komediyalari ham unga tegishli.
Hayoti
Abdulla Qahhor 1907-yilda Farg'ona vodiysida, temirchi oilasida tug'ilgan.
Oilasi ish izlab ko'p ko'chgan β bu bolalik tajribasi uning asarlarida aks etgan. U Qo'qonda o'qigan, keyin Toshkentda ta'lim olgan.
Abdulla Qahhor 1968-yilda vafot etgan.
Hikoyachiligi
Qahhorning adabiyotdagi asosiy o'rni hikoya janri bilan bog'liq.
Uning uslubi ixchamlik ustiga qurilgan: ortiqcha so'z yo'q, tasvir aniq, dialog qisqa. U bir sahifada bir insonning butun taqdirini ko'rsata olardi. Hikoya janrining o'ziga xos talabi ham shunda: hajm kichik bo'lgani uchun har bir tafsilot ish bajarishi kerak, ortiqchasi esa butun tuzilishni bo'shashtiradi. Shu sababli bu janr yozuvchidan tanlash malakasini talab qiladi β nimani aytish emas, nimani aytmaslikni bilish muhim bo'lib chiqadi.
Bu tasodifiy tanlov emas edi. Qahhor rus adabiyotini, ayniqsa Chexovni yaxshi bilgan va undan hikoyaning ichki tuzilishini o'rgangan.
"O'tmishdan ertaklar", "Bemor", "Anor" kabi asarlari shu maktabning namunalari hisoblanadi.
Sarob
"Sarob" romani 1930-yillarda yozilgan.
Unda o'z yo'lini topa olmagan ziyolining taqdiri tasvirlanadi. Asar o'sha davr uchun murakkab mavzuni β shaxsning ikkilanishi va adashuvini ko'targan.
Roman adabiy tanqidda turlicha baholangan, ammo uning psixologik tahlil chuqurligi e'tirof etiladi.
Dramalari
Qahhor dramaturgiyada ham ishlagan. "Og'riq tishlar", "Shohi so'zana" kabi komediyalari teatr repertuaridan uzoq yillar tushmagan.
Uning komediyalarida hajv keskin: u byurokratiya, ikkiyuzlamachilik va manmanlikni masxara qiladi.
Tarjimalari
Qahhor Chexov, Gogol, Tolstoy va Pushkin asarlarini o'zbek tiliga tarjima qilgan.
Bu ish uning o'z uslubiga ham ta'sir ko'rsatgan β tarjima orqali u rus realistik nasrining texnikasini yaqindan o'rgangan.
Merosi
Abdulla Qahhor o'zbek nasrida ixchamlik va aniqlik maktabini yaratgan yozuvchi sifatida qaraladi.
Undan keyingi ko'plab o'zbek hikoyanavislari uning ta'sirini boshdan kechirgan. Asarlari maktab va oliy ta'lim dasturiga kiritilgan. Bunday ta'sir ko'pincha ochiq taqlid shaklida emas, o'lchov sifatida seziladi: keyingi avlod o'z matnini qisqartirishga o'rganganda shu maktabga tayangan. Asarlari qayta-qayta nashr etilgan va o'quvchining yangi avlodiga yetib borgan. Qisqa nasrning o'qish odati o'zgarganda ham talab qilinishi shu janrni tirik saqlab kelmoqda. Shu sababli uning matni bugungi o'quvchiga ham og'ir tuyulmaydi.