Abdullaxon II β shayboniylar davlatini birlashtirgan hukmdor
Abdullaxon II XVI asrda tarqoq shayboniylar davlatini birlashtirdi va keng qurilish ishlarini olib bordi. Uning nomi bilan bog'liq karvonsaroy va ko'priklar bugungacha saqlangan.
Hayoti
Abdullaxon II 1533-yil atrofida tug'ilgan.
U 1557-yildan boshlab amalda hokimiyatni boshqargan, rasmiy ravishda esa 1583-yilda xon deb e'lon qilingan. Bu odatiy holat emas β u uzoq yillar otasi nomidan ish yuritgan va davlatni bosqichma-bosqich o'z qo'liga olgan.
Abdullaxon 1598-yilda vafot etgan.
Davlatning birlashuvi
Abdullaxon hokimiyatga kelgunga qadar shayboniylar davlati tarqoq edi: har bir viloyatni xonadonning alohida vakili boshqarardi va ular bir-biri bilan kurashardi.
U bu tuzilmaga barham berdi. Uzoq yillik kurash natijasida Buxoro, Samarqand, Toshkent va Farg'onani bir markazga bo'ysundirdi.
Keyinchalik uning qo'shini Xurosonga va Xorazmga ham yurish qildi. Davlat hududi shayboniylar davridagi eng katta chegaraga yetdi.
Qurilish ishlari
Abdullaxon davri Markaziy Osiyodagi eng faol qurilish davrlaridan biri hisoblanadi.
Uning buyrug'i bilan karvonsaroylar, sardobalar β ya'ni cho'ldagi suv omborlari, ko'priklar va rabotlar qurilgan. Bu inshootlar savdo yo'llarida joylashtirilgan va karvonlarning xavfsiz yurishini ta'minlagan.
Buxorodagi savdo gumbazlari va Abdullaxon timi shu davrga tegishli. Ular shaharning bugungi qiyofasining bir qismi bo'lib qolgan.
Bu qurilishlar bejiz emas edi: dengiz yo'llari ochilgach, quruqlikdagi savdo pasaya boshlagan β Abdullaxon uni saqlab qolishga urindi.
Savdo va siyosat
Abdullaxon Rossiya va Hindiston bilan diplomatik aloqa o'rnatgan. Buxoroga elchilar kelgan, savdo shartnomalari tuzilgan.
Shu bilan birga, davlat g'arbda Safaviylar Eroni bilan doimiy ziddiyatda edi β bu qarama-qarshilik diniy tafovutga ham tayanardi.
Vafotidan keyin
Abdullaxon vafot etgach, davlat tez parchalandi.
Uning o'g'li uzoq hukmronlik qila olmadi va shayboniylar sulolasi tugadi. Hokimiyat qarindosh sulola β ashtarxoniylar qo'liga o'tdi.
Merosi
Abdullaxon II shayboniylar davlatining eng kuchli hukmdori sifatida qaraladi.
Uning davrida qurilgan inshootlar O'zbekistonda bugungacha turibdi va o'sha davr me'morchiligi hamda savdo tizimi haqida tasavvur beradi. Cho'ldagi sardobalar esa suv ta'minotini tashkil qilishning o'ziga xos yechimi sifatida qiziqish uyg'otadi. Bunday inshootlar davlat qudratini ko'rsatish uchun emas, amaliy ehtiyoj uchun qurilgan: karvon yo'li ishlashi uchun oraliqda to'xtash joyi, suv va himoya bo'lishi kerak edi. Shu bois ular o'sha davr iqtisodiy tuzilishi haqida ham dalil beradi.