Abu Nasr Farobiy β "Ikkinchi muallim"
Farobiy Arastu falsafasini islom olamiga tanishtirgan va "Ikkinchi muallim" laqabini olgan. U mantiq, siyosat falsafasi va musiqa nazariyasi bo'yicha asarlar yozgan.
Hayoti
Abu Nasr Farobiy taxminan 870-yilda O'tror β arab manbalarida Forob deb ataladigan shahar atrofida tug'ilgan.
U Bag'dodda ta'lim oldi va shu yerda uzoq ishladi. O'sha davrda Bag'dodda yunon falsafasini o'rganuvchi maktab faoliyat yuritardi va Farobiy shu muhitda shakllandi. Keyinchalik u Halab va Damashqqa ko'chdi.
Farobiy taxminan 950-yilda Damashqda vafot etgan. Manbalarda u sodda hayot kechirgani, saroy hashamati va mansabdan yiroq turgani qayd etiladi.
"Ikkinchi muallim"
Farobiyga berilgan "al-muallim as-soniy" laqabi Arastudan keyingi ikkinchi ustoz degan ma'noni bildiradi.
Bu unvon bejiz emas. Farobiy yunon falsafasini shunchaki tarjima qilmadi β u Arastu asarlariga sharhlar yozib, ularning ichki mantiqini ochib berdi. Undan ham muhimi, u arab tilida falsafiy atamalar tizimini yaratdi: ilgari yunoncha tushunchalarni ifodalaydigan so'zlar yo'q edi. Undan keyingi mutafakkirlar, jumladan Ibn Sino, aynan shu zamin ustida ish olib bordi.
Mantiq va bilim
Farobiy mantiqni alohida fan sifatida tizimlashtirdi va uni har qanday bilimning quroli deb qaradi. Uning fikricha, mantiqni bilmasdan turib boshqa fanlarda to'g'ri xulosaga kelib bo'lmaydi.
U fanlarni tasniflash bilan ham shug'ullangan: "Ihso al-ulum" asarida o'sha davr bilimlari tartibga solingan β har bir fanning predmeti va boshqalari bilan aloqasi ko'rsatilgan. Bu asar keyinchalik lotin tiliga tarjima qilinib, Yevropada fanlar tizimi haqidagi tasavvurlarga ta'sir ko'rsatdi.
Fozil shahar
Farobiyning eng mashhur asari β "Fozil shahar aholisining qarashlari".
Unda u ideal jamiyat qanday bo'lishi kerakligini tasvirlaydi. Farobiyga ko'ra, shaharni faylasuf boshqarishi lozim, chunki hokimiyat bilim va axloqqa tayanishi kerak. U jamiyatni tirik organizmga qiyoslaydi: har bir a'zo o'z vazifasini bajarsagina butun sog'lom bo'ladi.
G'oya Aflotun asarlariga borib taqaladi, ammo Farobiy uni o'z davri va islom jamiyati sharoitiga moslashtirgan.
Musiqa nazariyasi
Farobiyning "Katta musiqa kitobi" o'rta asrlarda musiqa nazariyasi bo'yicha yozilgan eng jiddiy asarlardan biri hisoblanadi.
Unda tovushlarning matematik nisbatlari, cholg'u asboblari tuzilishi va kuy tuzilmasi tahlil qilingan. Farobiy musiqani quruq nazariya sifatida emas, amaliyotdan kelib chiqib o'rgangan β uning o'zi ham musiqachi bo'lgani manbalarda qayd etiladi.
Merosi
Farobiy islom falsafasining shakllanishida asos soluvchi siymo hisoblanadi. Uning mantiq, siyosat va musiqa bo'yicha ishlari Sharqda ham, Yevropada ham o'qilgan.
Qozog'istondagi universitet va bir qator ilmiy muassasalar uning nomi bilan atalgan.