Al-Kindiy β "Arablar faylasufi" nomini olgan olim
Al-Kindiy IX asrda yunon falsafasini islom olamiga tanishtirgan birinchi yirik mutafakkir hisoblanadi. Uning shifrni ochish risolasi chastota tahlilining birinchi yozma tavsifi sanaladi.
Hayoti
Al-Kindiy 801-yil atrofida Kufada tug'ilgan. U arab zodagon oilasidan edi β shu sababli unga "arablar faylasufi" laqabi berilgan.
U Bag'dodda, xalifa al-Ma'mun saroyidagi ilmiy muhitda ishlagan. Tarjima harakatida faol qatnashgan.
Keyingi xalifa davrida u obro'sidan ayrildi va ta'qibga uchradi. Al-Kindiy 873-yil atrofida vafot etgan.
Falsafadagi o'rni
Al-Kindiy islom olamida falsafa bilan tizimli shug'ullangan birinchi yirik mutafakkir hisoblanadi.
Uning oldida jiddiy vazifa turardi: yunon falsafasi va islom ilohiyoti bir-biriga qanday munosabatda bo'lishi kerak? Ko'pchilik falsafani begona va xavfli deb qarardi.
Al-Kindiy ular zid emasligini isbotlashga urindi. Uning fikricha, haqiqat qayerdan kelishidan qat'i nazar haqiqat bo'lib qoladi β hatto u boshqa xalq va boshqa dindan chiqqan bo'lsa ham. Bu qarash o'z davri uchun dadil edi.
U falsafiy atamalarni arab tilida ifodalash ishini boshladi. Undan keyingi Farobiy va Ibn Sino aynan shu zaminda ishladi.
Tarjima harakati
Al-Kindiy yunon asarlarining arab tiliga tarjimasini tashkil qilishda qatnashgan.
U o'zi tarjimon emas edi, ammo tarjimalarni tahrir qilgan va ularga sharh yozgan. Arastu asarlari islom olamiga ko'p jihatdan uning sa'y-harakati bilan kirib keldi.
Kriptografiya
Al-Kindiyning eng qiziqarli ishlaridan biri β shifrlangan matnni ochish haqidagi risolasi.
Unda u chastota tahlili usulini bayon qiladi: har bir tilda ayrim harflar boshqalaridan ko'proq uchraydi. Shifrlangan matndagi belgilarning takrorlanish sonini hisoblab, ularni tilning odatiy chastotasi bilan solishtirish orqali shifrni ochish mumkin.
Bu usul kriptografiya tarixidagi birinchi yozma tavsif hisoblanadi. U Yevropada bir necha asr keyin qayta kashf etilgan va o'rta asr shifrlarining ko'pini yaroqsiz qilgan.
Boshqa sohalar
Al-Kindiy juda keng doirada ishlagan: unga ikki yuzdan ortiq asar nisbat beriladi.
U optika, musiqa nazariyasi, tibbiyot, astronomiya va matematika bo'yicha yozgan. Musiqa haqidagi ishlarida u ohanglarni matematik nisbatlar orqali tahlil qilgan.
Uning dori miqdorini matematik hisoblash haqidagi urinishi ham qayd etiladi.
Merosi
Al-Kindiy islom falsafasining boshlanish nuqtasi sifatida qaraladi.
Uning chastota tahlili esa bugungi kriptografiyaning erta ildizi hisoblanadi β bu bir olimning ikki butunlay boshqa sohada iz qoldirganini ko'rsatadi.