Aleziya qamali (mil. av. 52) β Galliyani bo'ysundirgan qamal
Miloddan avvalgi 52-yilda Yuliy Tsezar Aleziya qal'asini qamal qilib, gall qo'zg'olonini bostirdi. U ikki qavatli istehkom qurib, bir vaqtda ikki tomondan himoyalangan.
Jang oldidan
Tsezar Galliyada bir necha yil urush olib borgan edi.
Miloddan avvalgi 52-yilda gall qabilalari birlashib qo'zg'olon ko'tardi. Ularni Vertsingetoriks boshqardi β u tarqoq qabilalarni bir kuch qilib yig'a olgan.
Bir necha to'qnashuvdan keyin Vertsingetoriks Aleziya qal'asiga chekindi.
Ikki qavatli istehkom
Tsezar qamal boshladi va g'ayrioddiy yechim qo'lladi.
U qal'a atrofida uzun istehkom qurdi β devor, xandaq va minoralar. Bu qal'adagilarni ushlab turish uchun edi.
Ammo u yordam kelishini bilardi: gall qabilalari o'z sarkardasini qutqarish uchun katta qo'shin to'playotgan edi.
Shuning uchun u ikkinchi istehkomni qurdi β birinchisining tashqarisida, tashqariga qaragan holda.
Natijada rim qo'shini ikki devor orasida qoldi: ichkarida qamal qilinganlar, tashqarida esa kelayotgan yordam qo'shini.
Vaziyat
Bu holat harbiy tarixda kam uchraydi: qamal qiluvchi qo'shinning o'zi qamalda qoldi.
Rimliklar bir vaqtda ikki tomonga qarshi jang qilishi kerak edi.
Jang
Gall yordam qo'shini keldi va hujum boshladi. Qal'adagilar ham ichkaridan zarba berdi.
Bir necha kunlik og'ir jang bo'ldi. Bir bosqichda istehkom yorilish arafasida turdi.
Tsezar hal qiluvchi paytda zaxirani o'zi boshlab hujumga o'tdi. Manbalarga ko'ra, u qizil plash kiygan β askarlar uni ko'rib turishi uchun.
Gall yordam qo'shini yengildi va tarqab ketdi.
Natijasi
Vertsingetoriks taslim bo'ldi.
Rivoyatga ko'ra, u qurolini Tsezar oyog'iga tashlagan. U Rimga olib ketildi va bir necha yildan keyin qatl etildi.
Qo'zg'olon bostirilgach, Galliya to'liq Rim tarkibiga kirdi.
Uzoq ta'siri
Galliyaning bosib olinishi uzoq oqibat berdi.
Hudud romanlashdi: lotin tili tarqaldi va undan keyinchalik fransuz tili shakllandi.
Tsezar uchun esa Galliya urushi shuhrat va boylik keltirdi β bu unga Rimda hokimiyat uchun kurashishga imkon berdi.
Merosi
Aleziya harbiy muhandislikning klassik namunasi sifatida o'rganiladi.
Fransiyada Vertsingetoriks milliy qarshilik ramzi sifatida qaraladi β unga bag'ishlangan yodgorliklar mavjud. Qamal jangi dala jangidan tubdan farq qiladi. Unda natijani ko'pincha qurol emas, vaqt va ta'minot belgilaydi: qamal qiluvchi tomon ham xuddi qamaldagilar kabi oziq-ovqatga bog'liq bo'lib qoladi. Shu sababli qamal ko'pincha jangdan ko'ra kutish va qurilish ishi hisoblanadi.