Amerikaning kashf etilishi (1492) β ikki dunyoni bog'ladi
1492-yilda Kolumb Atlantikani kesib o'tdi va yetgan yerini Osiyoning chekkasi deb o'yladi. Safar ikki qit'a o'rtasida doimiy aloqa boshladi, mahalliy aholi uchun esa halokatli bo'ldi.
Reja
Kolumb ilgari surgan reja mohiyatan shunday edi: Hindistonga yetish uchun g'arb yo'nalishida suzish.
Muhim tafsilot: Yerning dumaloq ekani o'sha zamon o'qimishli doiralariga allaqachon ma'lum bo'lgan, shu bois tortishuv bu masala ustida ketmagan.
Kelishmovchilik masofa ustida ketgan. Kolumb g'arb orqali Osiyoga boradigan yo'lni haddan tashqari qisqa deb chamalagan: uning hisobida Yer o'lchami kichraytirilgan, Osiyoning kengligi esa oshirib yuborilgan edi.
Hisob-kitobda haqiqat raqiblar tomonida qolgan. Yo'lda kutilmagan qit'a uchramaganida, kemalar okean o'rtasida halokatga uchrar edi.
Safar
Uch kemadan iborat kichik flotiliya 1492-yil avgustida yo'lga tushdi.
Okeanda ikki oydan ortiq yurilgach, oktabrda quruqlik ko'rindi; bu hozirgi Bagama orollaridan biri edi.
Kolumb keyinchalik Kuba va Gaiti sohillariga ham yetib bordi.
Xato
Yetib borilgan yerni Kolumb Osiyoning chekka hududi deb tushundi.
To'rt safarning hech biri uning qarashini o'zgartirmadi; yangi qit'a ochganini u umrining oxirigacha tan olmay o'tdi.
Qit'aning uning nomi bilan atalmagani ham shundan: nom Ameriko Vespuchchidan olindi, chunki bu yerlar Osiyoning chekkasi emas, alohida quruqlik ekanini birinchilar qatorida u aytgan edi.
Shu adashuvning izi mahalliy aholi nomida ham qoldi: ular "hindular" deb atalaveradi.
Vikinglar
Kolumb Amerikaga yetgan birinchi yevropalik emas edi.
Vikinglar u yerga besh asr oldin borgan β Nyufaundlendda ularning aholi punkti xarobalari topilgan.
Ammo o'sha safar hech qanday oqibat bermadi: u Yevropada ma'lum bo'lmadi va aloqa o'rnatilmadi.
Kolumb safarining ahamiyati kashfiyotda emas, doimiy aloqa boshlanganida.
Kolumb almashinuvi
Safarning oqibati ikki tomonlama bo'ldi.
O'simlik va hayvonlar almashinuvi boshlandi. Amerikadan Yevropaga kartoshka, makkajo'xori, pomidor, kakao va tamaki keldi. Kartoshka Yevropa oziq-ovqat ta'minotini o'zgartirdi va aholi o'sishiga hissa qo'shdi.
Yevropadan Amerikaga bug'doy, ot, sigir va qo'y bordi. Ot mahalliy xalqlar hayotini tubdan o'zgartirdi.
Halokat
Ikkinchi tomoni og'ir edi.
Kelgindilar bilan birga kirib kelgan kasalliklar mahalliy aholi orasida halokatli tezlikda yoyildi, chunki bu xastaliklarga qarshi ularda immunitet yo'q edi.
Chechak, qizamiq va gripp qirg'in keltirdi. Ayrim hisob-kitoblarga ko'ra, aholining katta qismi, ba'zi hududlarda esa to'qson foizga yaqini qirilib ketgan.
Bu qasddan qilingan emas edi: mikroblarning mavjudligi o'sha davrda hech kimga ma'lum emasdi.
Ammo natija shu bo'ldiki, bosqinchilarga qarshi turadigan kuch qolmadi. Atsteklar va inklar imperiyalari kichik otryadlar tomonidan yengildi β bunga kasallik ham hissa qo'shgan.
Mustamlaka
Ochilgan yo'l ortidan bosqin va mustamlakachilik davri keldi.
Amerika kumushi Yevropaga oqib keldi va jahon iqtisodini o'zgartirdi.
Ishchi kuchi yetishmagach, Afrikadan qullar keltirila boshladi β transatlantika qullik savdosi shu tariqa boshlangan.
Merosi
1492-yil jahon tarixidagi burilish nuqtalari qatoriga kiradi.
Undan keyingi dunyo avvalgisiga o'xshamay qoldi: ikki yarim shar bir-biriga tutashdi va bu jarayon bugungacha cho'zilgan oqibatlarni keltirib chiqardi.