Apartheid tizimining bekor qilinishi (1994) β murosa orqali
1948-yildan joriy etilgan irqiy ajratish tizimi xalqaro sanksiya va ichki qarshilik ostida yemirildi. 1990-yilda ozod qilingan Mandela de Klerk bilan muzokara olib bordi va prezident bo'ldi.
Tizim
Apartheid 1948-yildan Janubiy Afrikada joriy etilgan qat'iy irqiy ajratish tizimi edi.
U qonun bilan mustahkamlangan: yashash joyi, ta'lim, ish, nikoh va hatto skameyka teri rangiga qarab belgilanardi.
Aholining ko'pchiligini tashkil qiluvchi qora tanlilar saylov huquqiga ega emas edi.
Ular maxsus "bantustan" deb ataluvchi hududlarga ko'chirilardi va o'z mamlakatida chet ellik maqomiga tushardi.
Qarshilik
Qarshilik tizim boshidanoq mavjud edi.
Dastlab u tinch shakllarda: namoyish, ish tashlash, bo'ysunmaslik.
1960-yilda Sharpvilda tinch namoyishchilarga o'q otildi va o'nlab odam halok bo'ldi. Shundan keyin harakat qurolli kurashga o'tdi.
Nelson Mandela 1962-yilda hibsga olindi va yigirma yetti yil qamoqda o'tirdi.
Bosim
1980-yillarga kelib tizim ichdan va tashqaridan bosim ostida qoldi.
Xalqaro sanksiya joriy etildi. Sport aloqalari uzildi β bu Janubiy Afrika uchun og'ir edi.
Kompaniyalar mamlakatdan chiqa boshladi.
Ichkarida esa qarshilik shu qadar kuchaydiki, tizimni faqat doimiy favqulodda holat bilan ushlab turish mumkin edi.
Iqtisod bunga chiday olmasdi.
Muzokara
1990-yilda Mandela ozod qilindi.
U hukumat rahbari de Klerk bilan muzokara boshladi.
Bu og'ir jarayon edi. Ikkala tomonda ham murosani xiyonat deb bilganlar bor edi. Muzokara davomida zo'ravonlik davom etdi va bir necha bor uzilish yoqasiga keldi.
1993-yilda ikkovi birgalikda Nobel tinchlik mukofotini oldi.
Saylov
1994-yilda birinchi umumiy saylov o'tkazildi.
Odamlar ovoz berish uchun soatlab navbatda turdi β ko'plari umrida birinchi marta ovoz berardi.
Mandela prezident bo'ldi.
Nima uchun urush bo'lmadi
Ko'pchilik qonli hisob-kitobni kutgan edi.
U bo'lmadi va buning sababi ko'p jihatdan Mandelaning qarorida.
U o'ch olishni rad etdi. Hukumatga oq tanlilar ham kiritildi. Davlat xizmatchilari lavozimida qoldirildi.
Haqiqat va murosa komissiyasi tuzildi. Uning tamoyili g'ayrioddiy edi: jinoyatini ochiq tan olgan kishi kechirim olishi mumkin.
Maqsad jazolash emas, haqiqatni yozib olish va zanjirni to'xtatish edi.
Ragbi
1995-yilgi ragbi jahon chempionati ramziy voqea bo'ldi.
Ragbi oq tanlilar sporti hisoblanardi va qora tanlilar an'anaviy ravishda raqib tomonni qo'llab-quvvatlardi.
Mandela milliy jamoa formasini kiyib maydonga chiqdi va kubokni topshirdi.
Bu oddiy imo-ishora edi, ammo u kuchli ta'sir qildi.
Merosi
Apartheidning bekor qilinishi XX asr oxirining muhim voqealaridan biri.
Uning tajribasi chuqur bo'lingan jamiyat murosa orqali o'tishi mumkinligining kam uchraydigan misoli sifatida o'rganiladi.
Ayni paytda iqtisodiy tengsizlik saqlanib qoldi β bu bugungi Janubiy Afrikaning asosiy muammosi.