Arximed — qadimgi dunyoning eng buyuk matematigi

Hayoti

Arximed miloddan avvalgi 287-yil atrofida Sitsiliyaning Sirakuza shahrida tug'ilgan.

U Aleksandriyada ta'lim olgan deb hisoblanadi, keyin tug'ilgan shahriga qaytgan.

Arximed miloddan avvalgi 212-yilda, Sirakuza rimliklar tomonidan olingan paytda halok bo'lgan.

Suyuqlik qonuni

Arximedning eng mashhur kashfiyoti — suyuqlikka botirilgan jismga ta'sir qiluvchi ko'taruvchi kuch qonuni.

Rivoyatga ko'ra, shoh unga tojning sof oltindan yasalganini aniqlashni topshirgan — tojni buzmasdan.

Arximed vannaga tushganda suv toshib chiqqanini ko'rib yechim topgan: jism o'z hajmiga teng suyuqlikni siqib chiqaradi. Demak, tojni suvga botirib hajmini o'lchash va zichligini hisoblash mumkin.

Rivoyatga ko'ra, u shu qadar quvonganki, "Eureka!" — "Topdim!" deb baqirib ko'chaga chiqib ketgan.

Hikoyaning haqiqatligi bahsli, ammo qonun uning nomi bilan atalgan va bugungacha kemasozlikda ishlatiladi.

Richag

Arximed richag tamoyilini matematik asosladi.

Unga nisbat beriladigan mashhur ibora: "Menga tayanch nuqtasi bering — Yerni ko'chiraman".

U bu tamoyilni amalda ko'rsatgani rivoyat qilinadi: bloklar tizimi yordamida yolg'iz o'zi yuk ortilgan kemani tortib ko'rsatgan.

Matematika

Arximedning matematik ishlari uning ixtirolaridan ham muhimroq hisoblanadi.

U doira yuzini hisoblash usulini yaratdi va pi sonini ikki chegara orasida aniq baholadi.

U shar hajmi va sirtini hisoblash formulasini topdi. Bu ish uning o'zi uchun eng qadrli bo'lgan: vasiyatiga ko'ra, qabriga silindr ichidagi shar tasviri o'yilgan.

Uning usuli integral hisobga yaqin turadi — u yuzani cheksiz kichik bo'laklarga ajratish g'oyasini qo'llagan. Bu yondashuv Nyuton va Leybnitsdan qariyb ikki ming yil oldin edi.

Sirakuza qamali

Rim qo'shini Sirakuzani qamal qilganda Arximed shahar mudofaasi uchun mashinalar yaratgan.

Manbalarda katapultalar, kemalarni ko'taradigan kranlar tilga olinadi. Rivoyatga ko'ra, u ko'zgular yordamida rim kemalarini yondirgan — bu hikoyaning haqiqatligi shubhali va uni takrorlash urinishlari muvaffaqiyatsiz tugagan.

Qamal ikki yil davom etdi.

Halokati

Shahar olingach, rim sarkardasi Arximedni tirik olib kelishni buyurgan edi.

Rivoyatga ko'ra, askar uning oldiga kelganda Arximed qumga chizma chizib o'tirgan va "chizmamga tegma" degan. Askar uni o'ldirgan.

Merosi

Arximed qadimgi dunyoning eng buyuk matematigi hisoblanadi.

Uning ishlari o'rta asrlarda arab tiliga tarjima qilingan va shu yo'l bilan saqlanib qolgan. Uyg'onish davri olimlari uni qaytadan kashf etib, undan o'rgangan.