Ashoka — urushdan voz kechgan imperator
Kalinga urushidagi qurbonlarni ko'rgan Ashoka yurishlarni to'xtatdi, kasalxona va quduqlar qurdirdi. Toshga o'yilgan farmonlari asrlar davomida o'qilmay qolgan — yozuvni XIX asrda Prinsep ochgan.
Hayoti
Ashoka miloddan avvalgi III asrda yashagan va Mauriya imperiyasini boshqargan.
U taxtga oddiy yo'l bilan kelmagan — manbalarda uning hokimiyat uchun qattiq kurashgani qayd etiladi.
Ashoka miloddan avvalgi 232-yil atrofida vafot etgan.
Kalinga urushi
Ashoka hukmronligining boshida Kalinga viloyatiga qarshi urush olib bordi.
Urush g'alaba bilan tugadi, ammo qurbonlar juda ko'p bo'ldi — o'n minglab odam halok bo'ldi va yuz minglab kishi surgun qilindi.
An'anaga ko'ra, jang maydonini ko'rgan Ashoka larzaga tushdi va shundan keyin zo'ravonlikdan voz kechdi.
Bu voqea tarixda kam uchraydi: g'olib hukmdor o'z g'alabasidan pushaymon bo'lgan.
Siyosatining o'zgarishi
Ashoka buddizmni qabul qildi va uni qo'llab-quvvatladi.
U yurishlarni to'xtatdi. Ov qilishni cheklab, hayvonlarni himoya qildi. Kasalxona va quduqlar qurdirdi, yo'l bo'ylab daraxt ekdirdi.
Muhim tafsilot: u boshqa dinlarni ta'qib qilmadi. Uning farmonlarida barcha e'tiqodlarga hurmat ko'rsatish kerakligi ta'kidlanadi.
Farmonlari
Ashokaning eng qimmatli merosi — uning farmonlari.
Ular tosh ustunlar va qoyalarga o'yilgan va imperiya bo'ylab tarqatilgan. Ularning ko'pi bugungacha saqlanib qolgan.
Farmonlarda u o'z qarashini bayon qiladi: adolat, bag'rikenglik, hayvonlarga rahm, ota-onaga hurmat.
Ular oddiy tilda, mahalliy shevalarda yozilgan — bu ataylab qilingan, matn keng aholi tushunishi kerak edi.
Bu yozuvlar Hindiston tarixining eng erta ishonchli yozma manbalari hisoblanadi.
Buddizmning tarqalishi
Ashoka buddizmni chet elga yoyish uchun elchilar yubordi.
Ular Shri-Lanka, Markaziy Osiyo va Yaqin Sharqqa bordi.
Aynan shu ko'mak buddizmni mahalliy ta'limotdan jahon diniga aylantirgan asosiy omillardan biri hisoblanadi.
Unutilishi va qayta topilishi
Ajablanarlisi shundaki, Ashoka nomi asrlar davomida unutilgan edi.
Uning farmonlaridagi yozuvni hech kim o'qiy olmasdi — alifbo yo'qolgan edi.
XIX asrda ingliz olimi Jeyms Prinsep yozuvni ochdi va shu bilan Ashoka tarixga qaytdi.
Merosi
Ashoka ustunlaridan biridagi to'rt sherli tasvir bugungi Hindistonning davlat ramzi hisoblanadi.
Uning ustunidagi g'ildirak — dharma chakra — Hindiston bayrog'ida joylashgan.
Uning taqdiri hokimiyat va axloq munosabati haqidagi eng ko'p keltiriladigan tarixiy misollardan biri bo'lib qolgan.