BMTning tashkil etilishi (1945) β urushdan keyingi tartib
Ustav San-Fransiskoda ellik davlat tomonidan imzolandi. Haqiqiy kuch veto huquqiga ega besh doimiy a'zoli Xavfsizlik Kengashida bo'lib, tuzuvchilar Millatlar Ittifoqi xatolarini hisobga olgan.
Oldingi tajriba
BMT birinchi urinish emas edi.
Birinchi jahon urushidan keyin Millatlar Ittifoqi tuzilgan edi. Uning maqsadi ham shunday: urushning oldini olish.
U muvaffaqiyatsizlikka uchradi.
Sabablari: AQSh unga kirmadi, tashkilotning majburlash vositasi yo'q edi, yirik davlatlar undan chiqib ketardi.
BMT tuzuvchilar bu xatolarni hisobga olishga urindi.
Tashkil etilishi
BMT 1945-yilda, urush tugagan yili tashkil etildi.
Uning ustavi San-Fransiskoda ellik davlat tomonidan imzolandi.
Nom Ruzvelt tomonidan taklif qilingan.
Tuzilmasi
Tashkilotning asosiy organlari: Bosh Assambleya, Xavfsizlik Kengashi, Kotibiyat, Xalqaro sud.
Bosh Assambleyada har bir davlat bir ovozga ega β katta yoki kichik bo'lishidan qat'i nazar.
Haqiqiy kuch esa Xavfsizlik Kengashida. Uning besh doimiy a'zosi bor: AQSh, Rossiya, Xitoy, Britaniya va Fransiya.
Veto
Doimiy a'zolarning veto huquqi bor: ular har qanday qarorni to'xtata oladi.
Bu tizim tanqid qilinadi β u adolatsiz ko'rinadi.
Ammo uning mantiqi bor edi. Millatlar Ittifoqi aynan shuning uchun quladiki, yirik davlatlar unda qololmadi.
Veto ularni tashkilot ichida ushlab turish uchun berilgan narx edi: agar qaror ularga qarshi chiqsa, ular chiqib ketish o'rniga uni bloklaydi.
Ya'ni tanlov shunday edi: nomukammal tashkilot yoki umuman tashkilotsizlik.
Faoliyati
BMT baholanishi qarama-qarshi.
U yirik urushni to'xtata olmaydi β ayniqsa doimiy a'zolar aralashgan hollarda.
Ammo uning boshqa yo'nalishdagi ishi kamroq tilga olinadi: tinchlikparvar missiyalar, qochoqlar bilan ishlash, kasallikka qarshi kurash, oziq-ovqat dasturlari.
Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti, YuNESKO, YuNISEF β bularning hammasi BMT tizimida.
Chechak kasalligining butunlay yo'q qilinishi shu tizim orqali amalga oshirilgan β bu tibbiyot tarixidagi eng katta yutuqlardan biri.
Inson huquqlari
1948-yilda BMT Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasini qabul qildi.
U majburiy hujjat emas, ammo keyingi barcha inson huquqlari shartnomalarining asosi bo'lgan.
O'zbekiston
O'zbekiston 1992-yilda BMTga a'zo bo'ldi β mustaqillikdan keyin.
Merosi
BMT nomukammal tashkilot, ammo u yetmish yildan ortiq davom etdi va uning davrida yangi jahon urushi bo'lmadi.
Bu sabab BMT ekanini isbotlab bo'lmaydi β yadro quroli ham omil bo'lgan. Ammo doimiy muzokara maydonining mavjudligi qiymatga ega ekani e'tirof etiladi.