Borodino jangi (1812) — Napoleon yurishining eng qonli jangi
1812-yilda Kutuzov Borodino yonida Napoleonga jang berdi. Kun aniq g'olibsiz tugadi, ammo rus qo'shini tartibli chekindi — Napoleonga esa aynan uni yo'q qilish kerak edi.
Jang oldidan
1812-yilda Napoleon Rossiyaga ulkan qo'shin bilan kirdi.
Rus qo'shini hal qiluvchi jangdan qochib, ichkariga chekindi. Bu ataylab qilingan strategiya edi: Napoleonni ta'minot bazasidan uzoqlashtirish.
Chekinish jamoatchilikda norozilik uyg'otdi. Bosh qo'mondon Kutuzov jang berishga majbur bo'ldi.
Jang
1812-yilning sentyabrida Borodino qishlog'i yaqinida jang bo'ldi.
Bu Napoleon urushlarining eng qonli bir kunlik jangi hisoblanadi. Yo'qotishlar har ikki tomonda ham juda katta bo'ldi.
Jang asosan rus istehkomlari uchun kurashdan iborat edi. Ular bir necha bor qo'ldan qo'lga o'tdi.
Napoleon kunning oxirida gvardiyasini — eng yaxshi zaxirasini — jangga solmadi. U vatanidan uzoqda ekanini va zaxirasiz qolishni istamasligini aytgan.
Natijasi
Jang aniq g'olibsiz tugadi.
Napoleon maydonda qoldi va rasman g'olib hisoblandi. Ammo rus qo'shini yo'q qilinmadi — u tartibli chekindi.
Aynan shu narsa muhim edi. Napoleonga qo'shinni yo'q qilish kerak edi, hudud emas. U buni uddalay olmadi.
Moskva
Kutuzov Moskvani jangsiz qoldirishga qaror qildi.
Uning mashhur so'zlari: Moskvani yo'qotish Rossiyani yo'qotish emas.
Napoleon shaharga kirdi va u yerda yong'in boshlandi. Shahar deyarli butunlay yondi.
Napoleon sulh kutdi — u Moskva olingach imperator taslim bo'ladi deb hisoblardi. Sulh kelmadi.
Chekinish
Oziq-ovqatsiz qolgan Napoleon oktabrda chekinishni boshladi.
Chekinish qishda kechdi. Sovuq, ochlik va kazak hujumlari qo'shinni yo'q qildi.
Rossiyaga kirgan qo'shindan juda oz qismi qaytdi.
Ahamiyati
Rossiya yurishi Napoleon kuchini sindirdi.
U yangi qo'shin to'pladi, ammo tajribali askarlarini qaytara olmadi. Ikki yil ichida u taxtdan voz kechishga majbur bo'ldi.
Borodino esa bu zanjirning markaziy voqeasi sifatida qaraladi. Jang harbiy fikrda chekinish masalasiga misol sifatida ham qaraladi. Maydonni tark etish har doim mag'lubiyat emas: qo'shin tartibini saqlab chiqsa, u qayta jang qilish imkonini yo'qotmaydi. Yo'qotilgan hudud qaytarilishi mumkin, yo'q qilingan qo'shin esa yo'q.
Merosi
Borodino rus tarixida vatan himoyasining ramzi hisoblanadi.
Lev Tolstoy "Urush va tinchlik" romanida bu jangni batafsil tasvirlagan — asar orqali u butun dunyoda tanildi.
Chaykovskiyning uvertyurasi ham shu yurishga bag'ishlangan.