Chingiz Aytmatov β jahonga tanilgan qirg'iz yozuvchisi
Chingiz Aytmatov asarlari yuzdan ortiq tilga tarjima qilingan va uni Markaziy Osiyodan chiqqan eng mashhur yozuvchiga aylantirgan. U afsona bilan zamonaviy hayotni birlashtirgan.
Hayoti
Chingiz Aytmatov 1928-yilda Qirg'izistonda tug'ilgan.
Otasi 1938-yilda qatag'on qurboni bo'lgan β bu voqea uning bolaligini og'ir qildi. U dastlab chorvachilik sohasida o'qigan, keyin adabiyotga o'tgan.
Aytmatov qirg'iz va rus tillarida yozgan. Umrining keyingi qismida diplomat sifatida ishlagan va 2008-yilda vafot etgan.
Ijodining o'ziga xosligi
Aytmatov asarlarining asosiy xususiyati β afsona bilan zamonaviy hayotning birga kelishi.
U kundalik voqeani tasvirlab turib, unga qadimiy rivoyatni ulaydi. Natijada oddiy hikoya kengroq ma'no kasb etadi: bir kishining taqdiri butun bir xalqning tarixiy tajribasiga bog'lanadi.
Bu usul uning asarlarini mahalliy doiradan chiqarib, umuminsoniy darajaga olib chiqdi.
Asosiy asarlari
"Jamila" qissasi unga birinchi shuhrat keltirdi. Fransuz yozuvchisi Lui Aragon uni dunyodagi eng go'zal sevgi hikoyasi deb baholagan.
"Oq kema", "Alvido, Gulsari" va "Sarvqomat dilbarim" qissalari uning uslubini shakllantirdi.
"Asrga tatigulik kun" romani eng mashhur asaridir. Undagi manqurt haqidagi rivoyat alohida o'rin tutadi: afsonaga ko'ra, asirning boshiga xom teri qoplanib, u xotirasidan mahrum qilinadi va o'z onasini ham tanimay qoladi.
Bu obraz kuchli ramzga aylandi β u xotirasi va o'zligidan ayrilgan insonni ifodalaydi. Sovet davrida bu tashbeh ochiq aytilmagan ko'p narsani anglatardi va shu sababli keng muhokama qilindi.
"Qiyomat" romanida esa axloq, e'tiqod va tabiat masalasi ko'tariladi.
Tili masalasi
Aytmatov ikki tilda yozgani muhim jihat.
U rus tilida yozgach, asarlari butun Ittifoq bo'ylab tarqaldi va u yerdan jahon tillariga tarjima qilindi. Agar faqat qirg'iz tilida yozganida, bunday keng auditoriyaga chiqishi qiyin bo'lardi.
Shu bilan birga, u o'z asarlarining qirg'izcha variantini ham yaratgan.
Merosi
Aytmatov asarlari yuzdan ortiq tilga tarjima qilingan va u Markaziy Osiyodan chiqqan eng ko'p o'qilgan yozuvchi hisoblanadi.
O'zbekistonda uning asarlari keng tanilgan va o'zbek tiliga tarjima qilingan. Toshkentda unga bag'ishlangan bog' mavjud.
Uning ijodi mintaqa adabiyotining jahon miqyosiga chiqa olishini ko'rsatgan misol sifatida qaraladi. Bunday chiqish odatda mavzuni umumlashtirish orqali yuz beradi: o'quvchi begona muhitni tanimasa ham, undagi tuyg'uni tanib oladi va matnni o'ziniki deb qabul qiladi.