Fermopil jangi (mil. av. 480) β uch yuz spartalik mudofaasi
Miloddan avvalgi 480-yilda kichik yunon otryadi Fermopil dovonida fors qo'shinini bir necha kun ushlab turdi. Jang mag'lubiyat bilan tugagan, ammo ramzga aylangan.
Jang oldidan
Marafondan o'n yil keyin fors shohi Kserks yangi yurish uyushtirdi.
Bu safar qo'shin ancha katta edi. Manbalardagi raqamlar juda oshirib ko'rsatilgan β Gerodot millionlab askar deb yozadi, zamonaviy baholar esa o'n minglab deydi.
Yunon shaharlari birlashishga majbur bo'ldi.
Joy tanlovi
Yunonlar Fermopil dovonini tanladi.
Bu tanlov aniq hisobga tayanardi: dovon shu qadar tor ediki, u yerda faqat oz sonli askar jang qila olardi.
Ya'ni forslarning son ustunligi ish bermasdi β ular bir vaqtda o'z kuchining kichik qismini jangga sola olardi.
Kuchlar
Yunon otryadi bir necha ming kishidan iborat edi. Uni Sparta qiroli Leonid boshqargan.
Uch yuz spartalik haqidagi mashhur raqam faqat spartaliklarning o'zini bildiradi β otryadda boshqa shaharlardan kelgan askarlar ham bor edi.
Jang
Ikki kun davomida forslar hujum qildi va har safar qaytarildi.
Tor joyda og'ir qurollangan yunon askarlari ustunlik qildi: ularning uzun nayzasi va qalqoni zich saf tuzardi. Fors askarlari yengil qurollangan edi va bunday safni yorib o'ta olmadi.
Kserks o'zining eng yaxshi bo'linmasini ham tashladi β natija bo'lmadi.
Xiyonat
Uchinchi kuni mahalliy aholidan biri forslarga tog' orqali o'tuvchi so'qmoqni ko'rsatdi.
Fors otryadi shu yo'ldan o'tib, yunonlarni orqadan aylanib chiqdi.
Leonid vaziyatni tushunib, qo'shinning katta qismini jo'natib yubordi. O'zi spartaliklar va bir necha yuz boshqa askar bilan qoldi.
Ular oxirgi kishisigacha jang qildi.
Ahamiyati
Harbiy jihatdan jang mag'lubiyat edi: forslar o'tdi va Afinani egallab yondirdi.
Ammo uning boshqa ma'nosi bor.
Mudofaa bir necha kun vaqt yutdi va bu yunonlarga flotni tayyorlash imkonini berdi. Bir necha hafta keyin Salamis dengiz jangida forslar yengildi.
Ramziy ma'nosi
Fermopil G'arb madaniyatida qahramonlik va burch timsoliga aylandi.
Jang maydonidagi yozuv mashhur: "Yo'lovchi, spartaliklarga xabar ber β biz ularning qonuniga sodiq bo'lib shu yerda yotibmiz".
Merosi
Jang o'nlab asar, film va kitobda aks etgan.
Bu talqinlar ko'pincha tarixdan uzoqlashadi: ular spartaliklarni ideallashtiradi va forslarni bir tomonlama tasvirlaydi. Aslida Fermopilda turli yunon shaharlaridan kelgan askarlar birga jang qilgan.