G'afur G'ulom β shoir va "Shum bola" muallifi
G'afur G'ulom she'rda aruz va erkin vaznni birdek qo'llagan. "Shum bola" qissasi XX asr boshidagi Toshkentni bola ko'zi bilan tasvirlaydi, "Sen yetim emassan" she'ri esa urush yillarida yozilgan.
Hayoti
G'afur G'ulom 1903-yilda Toshkentda tug'ilgan. Oilasi kambag'al edi va u erta yetim qoldi.
Yoshligida turli ishlarda ishlagan, keyin o'qituvchilik qilgan. Bu tajriba uning ijodida sezilib turadi β u oddiy odamlarning hayotini ichdan bilgan.
G'afur G'ulom 1966-yilda vafot etgan.
She'riyati
G'afur G'ulom she'riyati keng qamrovli: unda hazil ham, falsafiy mulohaza ham, ijtimoiy mavzu ham bor.
Uning tili jonli va xalqona. U klassik aruzni ham, erkin vaznni ham qo'llagan. Ikki vaznni birdek egallash o'sha avlod shoirlari uchun oson bo'lmagan: aruz ko'p yillik mashq talab qilar, erkin vazn esa tayyor qolipdan voz kechishni talab qilardi. Shu ikkisi orasida bemalol harakatlana olish uning imkonini kengaytirgan β mavzuga qarab shakl tanlay olgan.
Ikkinchi jahon urushi yillarida yozilgan she'rlari alohida o'rin tutadi. "Sen yetim emassan" she'ri urush davrida O'zbekistonga evakuatsiya qilingan yetim bolalar haqida yozilgan. O'sha yillarda minglab bola mintaqaga ko'chirilgan va ko'plab o'zbek oilalari ularni o'z farzandi qatori qabul qilgan. She'r shu voqelikdan tug'ilgan va keng tarqalgan.
Shum bola
G'afur G'ulomning eng mashhur nasriy asari β "Shum bola" qissasi.
Unda XX asr boshidagi Toshkent hayoti bolaning ko'zi bilan tasvirlanadi. Bosh qahramon shaharma-shahar sarson bo'lib yuradi va turli odamlar bilan uchrashadi.
Asarning kuchi hazil bilan achchiq haqiqatning birga kelishida: kulgili sarguzashtlar ortida yetimlik va qashshoqlik turadi.
Qissa bir necha bor sahnalashtirilgan va ekranlashtirilgan. U bugungacha eng ko'p o'qiladigan o'zbek asarlaridan biri bo'lib qolmoqda.
Boshqa faoliyati
G'afur G'ulom tarjimon sifatida ham ishlagan: Shekspir, Pushkin va Mayakovskiy asarlarini o'zbek tiliga o'girgan.
U jurnalistika bilan shug'ullangan, gazeta va jurnallarda ishlagan.
Merosi
G'afur G'ulom XX asr o'zbek adabiyotining eng ko'p o'qilgan mualliflaridan biri hisoblanadi.
Uning uslubidagi hazil va samimiyat asarlarini avlodlar davomida qiziqarli saqlab qolgan. Hazil bilan yozilgan asar ko'pincha tez eskiradi, chunki u o'z davrining kayfiyatiga bog'lanib qoladi. Bu yerda esa kulgi ostida turgan ijtimoiy mazmun matnni davr o'zgargandan keyin ham tirik saqlagan. Toshkentdagi nashriyot, ko'cha va muzey uning nomi bilan atalgan.