Gerodot β "tarixning otasi" deb atalgan muallif
Gerodot voqealarni xudolar irodasi bilan emas, insonlar qarori bilan tushuntirishga urindi va ma'lumot manbalarini ko'rsatdi. Asarida massagetlar hamda saklar haqidagi tavsiflar ham saqlangan.
Hayoti
Gerodot miloddan avvalgi 484-yil atrofida Galikarnasda β hozirgi Turkiya hududida tug'ilgan.
U ko'p sayohat qilgan: Misr, Bobil, Qora dengiz bo'yi va Yunoniston shaharlarida bo'lgan.
Gerodot miloddan avvalgi 425-yil atrofida vafot etgan.
Asari
Gerodotning asari yunon-fors urushlariga bag'ishlangan.
Ammo u shunchaki urush tarixi emas. Muallif urush sabablarini tushuntirish uchun ikkala tomonning tarixini, urf-odatini va geografiyasini bayon qiladi.
Natijada asar butun ma'lum dunyoning tavsifiga aylanadi: unda Misr piramidalari, Bobil devorlari, skiflar hayoti, hind va arablar haqida ma'lumot bor.
Nima uchun "tarixning otasi"
Gerodotga bu unvon Tsitseron tomonidan berilgan.
Uning yangiligi bir necha jihatda:
U voqealarni xudolar irodasi bilan emas, insonlar qarori bilan tushuntirishga urindi.
U sabab izladi: nima uchun urush boshlandi degan savolni qo'ydi.
U manbalarni ko'rsatdi: "falonchilar shunday deydi, boshqalari esa boshqacha aytadi". U ba'zan o'zi ham ishonmasligini ochiq yozadi.
Bu yondashuv o'sha davr uchun yangi edi β undan oldin o'tmish afsona shaklida bayon etilardi.
Tanqid
Gerodot tanqid ham qilinadi.
Uning asarida ishonib bo'lmaydigan hikoyalar ko'p: oltin qazuvchi ulkan chumolilar, g'alati odamlar, mo''jizaviy voqealar.
Antik davrdayoq unga "yolg'onlar otasi" degan laqab ham berilgan.
Ammo adolatli baho boshqacha: Gerodot ko'pincha eshitganini yozib, uning ishonchsiz ekanini o'zi ta'kidlaydi. U ma'lumotni to'playdi va o'quvchiga baho berishni qoldiradi.
Markaziy Osiyo haqida
Gerodot asarida Markaziy Osiyo xalqlari haqida ma'lumot bor.
Massagetlar, saklar va ularning turmush tarzi tasvirlangan. Kir Buyukning To'maris qo'lida halok bo'lishi haqidagi rivoyat aynan uning asaridan olingan.
Bu ma'lumotlar mintaqaning qadimgi tarixi uchun asosiy yozma manbalardan biri hisoblanadi β boshqa nusxasi yo'q.
Shu sababli ularga ehtiyot bilan yondashish kerak: Gerodot o'sha yerlarga bormagan va eshitganini yozgan.
Arxeologiya bilan solishtirish
Qiziq holat: Gerodot ma'lumotlarining ko'pi arxeologik topilmalar bilan tasdiqlangan.
Uning skiflar dafn marosimi haqidagi tasviri qazishmalarda topilgan qabrlar bilan mos kelgan.
Bu uning ma'lumot to'plash ishiga jiddiy yondashganini ko'rsatadi.
Merosi
Gerodot asari tarix fanining boshlanish nuqtasi sifatida qaraladi.
"Tarix" so'zining o'zi uning asari nomidan kelib chiqqan β yunoncha "tekshirish, so'rab-surishtirish" degan ma'noni beradi.