Gippokrat β tibbiyotni afsonadan ajratgan tabib
Gippokrat maktabi kasallikni xudolar jazosi emas, tabiiy sababga ega hodisa deb qaradi va bemorni kunma-kun kuzatishga o'rgatdi. To'rt suyuqlik nazariyasi xato bo'lsa-da, tabiiy izoh izlardi.
Hayoti
Gippokrat miloddan avvalgi 460-yil atrofida Kos orolida tug'ilgan.
U tabiblar oilasidan chiqqan va o'z maktabini yaratgan. Uning hayoti haqidagi ma'lumot kam va afsonalarga aralashib ketgan.
Gippokrat miloddan avvalgi 370-yil atrofida vafot etgan.
Asosiy g'oyasi
Gippokrat maktabining eng muhim qadami β kasallikka qarash usulini o'zgartirish.
O'sha davrda kasallik xudolar jazosi yoki yovuz ruh ta'siri deb hisoblanardi. Davolash esa ibodat va marosim orqali olib borilardi.
Gippokrat maktabi buni rad etdi. Ularning fikricha, har bir kasallikning tabiiy sababi bor.
Bu qarash tutqanoq haqidagi risolada aniq ifodalangan. O'sha davrda tutqanoq "muqaddas kasallik" deb atalardi. Muallif esa yozadi: u boshqa kasalliklardan farq qilmaydi, uning ham tabiiy sababi bor, faqat u bizga noma'lum.
Bu tibbiyotni fan sifatida shakllantirishning boshlanishi edi.
Kuzatish
Gippokrat maktabi bemorni diqqat bilan kuzatishga o'rgatgan.
Tabib bemorning ko'rinishi, nafasi, harorati, uyqusi va ishtahasini yozib borishi kerak edi. Kasallikning kunma-kun kechishi qayd etilardi.
Maqsad β kasallik qanday rivojlanishini bilish va oldindan aytish.
Bu usul bugungi tibbiy tarix daftariga yaqin turadi.
To'rt suyuqlik nazariyasi
Gippokrat maktabiga nisbat beriladigan nazariyaga ko'ra, inson tanasida to'rt suyuqlik bor va ularning muvozanati sog'liqni belgilaydi.
Bu nazariya xato edi. Ammo u muhim jihatga ega: u kasallikni tana ichidagi jarayon bilan tushuntirishga urinardi β ya'ni tabiiy izoh izlardi.
Nazariya afsuski juda uzoq yashadi: u ikki ming yil davomida tibbiyotga hukmronlik qildi va qon olish kabi zararli usullarga asos bo'ldi.
Qasamyod
Gippokrat nomi bilan atalgan qasamyod tabiblar axloqining eng qadimiy hujjatlaridan biri.
Uning asosiy tamoyillari: bemorga zarar yetkazmaslik, bilganini suiiste'mol qilmaslik, bemor sirini saqlash.
Matn bugungi kunda o'zgartirilgan shaklda qo'llaniladi β undagi ba'zi qadimiy bandlar zamonaviy tibbiyotga mos kelmaydi.
"Avvalo zarar yetkazma" iborasi eng mashhur qismi hisoblanadi, garchi u asl matnda aynan shu shaklda uchramasa ham.
Korpus
Gippokratga nisbat beriladigan asarlar to'plami oltmishga yaqin risoladan iborat.
Ularning uslubi va qarashi bir-biridan farq qiladi β demak, ularni turli mualliflar yozgan.
Bu to'plam qadimgi tibbiyot haqidagi asosiy manba hisoblanadi.
Merosi
Gippokrat "tibbiyotning otasi" deb ataladi.
Uning asosiy merosi aniq davolash usuli emas β ular eskirgan. Meros usulda: kasallikni kuzatish, tahlil qilish va tabiiy sabab izlash.
Ibn Sino "Tib qonunlari"da uning asarlariga tayangan β shu yo'l bilan Gippokrat an'anasi Sharq tibbiyotiga ham o'tgan.