Inkvizitsiya β cherkov sud tizimi va u haqidagi afsonalar
XIII asrda tuzilgan bu sud organi bid'atchilarni aniqlash bilan shug'ullangan, o'lim hukmini esa dunyoviy hokimiyat ijro etgan. Qurbonlar soni bo'yicha arxiv raqamlari afsonadan ancha kichik.
Nima edi
Inkvizitsiya β katolik cherkovi tuzgan sud organi.
Uning vazifasi bid'atchilarni, ya'ni cherkov ta'limotidan chetga chiqqanlarni aniqlash va sud qilish edi.
Nomi lotincha "tekshirish" so'zidan olingan.
U XIII asrda tashkil etildi va turli shaklda XIX asrgacha davom etdi.
Nima uchun paydo bo'ldi
XII-XIII asrda Yevropada cherkov ta'limotidan chetga chiqqan harakatlar kuchaydi.
Janubiy Fransiyadagi kataflar bunga yorqin misol β ular alohida diniy qarashga ega edi va keng tarqaldi.
Cherkov bu harakatlarni tahdid deb bildi.
Muhim nuqta: o'sha davrda din shaxsiy masala emas, jamiyat asosining bir qismi hisoblanardi. Diniy chetga chiqish siyosiy tartibga tahdid deb qaralardi.
Qanday ishlagan
Inkvizitor shaharga kelib, e'lon qilardi va odamlarga o'zini ayblash uchun muddat berardi.
O'zi tan olgan kishi yengilroq jazo olardi β odatda tavba, ziyorat yoki jarima.
Qattiq jazo asosida qaytarilgan yoki qat'iy rad etganlarga qo'llanardi.
O'lim hukmini cherkov o'zi ijro etmasdi β u ayblanuvchini dunyoviy hokimiyatga topshirardi.
Qiynoq
Qiynoq ishlatilgani rost.
Ammo bu holat konteksti bor: qiynoq o'sha davrdagi dunyoviy sudlarda ham keng qo'llanardi va bu Yevropa huquqining umumiy amaliyoti edi.
Cherkov qoidalari qiynoqni cheklardi: u ma'lum sharoitda va cheklangan tarzda ruxsat etilardi.
Amalda bu cheklovlar har doim ham bajarilmasdi.
Ispan inkvizitsiyasi
Eng mashhuri β Ispaniya inkvizitsiyasi.
U 1478-yilda tuzildi va muhim farqi bor edi: uni papa emas, Ispaniya toji nazorat qilardi.
Bu uni siyosiy qurolga aylantirdi.
Uning asosiy nishoni yahudiy va musulmonlikdan nasroniylikka o'tganlar edi β ularni yashirincha eski dinini davom ettirishda ayblardi.
Raqamlar
Bu joyda ommaviy tasavvur haqiqatdan eng ko'p uzoqlashadi.
Uzoq vaqt millionlab qurbon haqida gapirilardi.
Zamonaviy tadqiqotchilar arxiv hujjatlarini sanab chiqdi. Ispan inkvizitsiyasi uch asr davomida taxminan uch mingdan o'n minggacha o'lim hukmini ijro etgan deb baholanadi.
Bu juda katta raqam va uni oqlash mumkin emas. Ammo u afsonadagi ko'rsatkichdan bir necha yuz barobar kichik.
Qora afsona
Ispan inkvizitsiyasi haqidagi eng dahshatli tasvirlar ko'pincha Ispaniyaning siyosiy raqiblari β Angliya va Gollandiya matbuotida yaratilgan.
Bu targ'ibot tarixshunoslikda "qora afsona" deb ataladi.
Bu Ispaniya inkvizitsiyasi yaxshi bo'lgan degani emas. Bu shunchaki uning tarixi siyosiy manfaat bilan bo'yalgan degani.
Tarixchining vazifasi ikkalasini ajratish.
Tugashi
Inkvizitsiya XIX asrda bosqichma-bosqich bekor qilindi. Ispaniyada u 1834-yilda tugatildi.
Merosi
Inkvizitsiya nomi bugun mutaassiblik va fikr erkinligini bo'g'ish ramzi sifatida ishlatiladi.
Uning haqiqiy tarixini bilish ikki tomonlama foydali: u ham cherkov nazoratining og'irligini, ham tarixiy afsona qanday yaratilishini ko'rsatadi.