Mao Szedun β Xitoy Xalq Respublikasini tuzgan rahbar
Katta sakrash kampaniyasi ommaviy ochlikka, Madaniy inqilob esa maktablarning yopilishi va chuqur inqirozga olib keldi. Mao vafotidan keyin Den Syaopin bozor islohotlarini boshladi.
Hayoti
Mao Szedun 1893-yilda Xitoyning Xunan viloyatida, dehqon oilasida tug'ilgan.
U kutubxonachi bo'lib ishlagan va shu davrda marksizm bilan tanishgan. Xitoy Kommunistik partiyasining asoschilaridan biri bo'ldi.
Mao 1976-yilda vafot etgan.
Uzoq yurish
1930-yillarda kommunistlar Gomindan hukumati bosimi ostida qoldi.
1934-1935-yillarda ular chekinishga majbur bo'ldi β bu voqea "Uzoq yurish" deb ataladi. Qo'shin o'n ming kilometrdan ortiq masofani bosib o'tdi.
Yurish davomida ishtirokchilarning katta qismi halok bo'ldi. Ammo omon qolganlar uchun u afsonaga aylandi va Mao shu davrda partiya yetakchisiga aylandi.
Hokimiyatga kelishi
Yaponiya bilan urush, keyin fuqarolar urushidan so'ng 1949-yilda kommunistlar g'alaba qozondi.
Mao Xitoy Xalq Respublikasini e'lon qildi.
Katta sakrash
1958-yilda Mao "Katta sakrash" kampaniyasini boshladi. Maqsad β Xitoyni qisqa vaqtda sanoat davlatiga aylantirish.
Dehqonlar kommunalarga birlashtirildi. Har qishloqda kichik metallurgiya pechlari qurildi β odamlar uy jihozlarini eritib po'lat ishlab chiqarishga majbur qilindi.
Natija halokatli bo'ldi. Ishlab chiqarilgan metall sifatsiz va yaroqsiz edi. Dala ishlariga odam qolmadi. Mahalliy rahbarlar markazga soxta hisobot yubordi.
Bu ommaviy ochlikka olib keldi. Qurbonlar soni bo'yicha baholar farq qiladi, ammo o'nlab millionni tashkil qiladi deb hisoblanadi.
Madaniy inqilob
1966-yilda Mao "Madaniy inqilob"ni boshladi.
Rasmiy maqsad β eskilik sarqitlariga qarshi kurash. Amalda bu Maoning partiya ichidagi raqiblarini chetlatish vositasi ham edi.
Yosh qizil gvardiyachilar o'qituvchilar, olimlar va amaldorlarni ta'qib qildi. Maktab va universitetlar yopildi. Tarixiy yodgorliklar, kitoblar va san'at asarlari yo'q qilindi.
Kampaniya o'n yil davom etdi va mamlakatni chuqur inqirozga solib qo'ydi.
Baholanishi
Mao figurasi Xitoyda bugungacha rasman ijobiy baholanadi, ammo tanqid bilan.
Rasmiy formula: uning ishi asosan to'g'ri bo'lgan, ammo umrining oxirida jiddiy xato qilgan.
Uning tarafdorlari Xitoyning birlashtirilishi, savodxonlik va umr davomiyligining oshishini ko'rsatadi. Tanqidchilar esa kampaniyalar qurbonlarini eslatadi.
Merosi
Mao vafotidan keyin Xitoy siyosati keskin o'zgardi: Den Syaopin bozor islohotlarini boshladi va mamlakat butunlay boshqa yo'lga o'tdi.
Shunga qaramay, Maoning portreti Pekindagi maydonda bugungacha turibdi.