Midvey jangi (1942) β Tinch okeandagi urushning burilishi
1942-yilda amerikaliklar yapon shifrini qisman ochib, hujum nishonini oldindan aniqladi. Midvey yonidagi jangda Yaponiya to'rtta aviatashuvchisini yo'qotdi va tashabbus AQShga o'tdi.
Jang oldidan
Perl-Harbordan keyin Yaponiya bir necha oy davomida g'alaba qozonib bordi.
1942-yil o'rtasiga kelib ular Midvey atollini egallashni rejalashtirdi. Maqsad ikki tomonlama edi: baza olish va AQSh flotini hal qiluvchi jangga tortish.
Shifrni ochish
Amerikaliklar yapon shifrini qisman ochgan edi.
Ular yaponlar "AF" deb ataydigan nishonga hujum qilishini bilardi, ammo bu qaysi joy ekanini aniq bilmasdi.
Yechim topildi: Midveyga suv tozalash qurilmasi buzilgani haqida ochiq xabar yuborishni buyurdilar. Ko'p o'tmay yaponlar "AF da suv tanqisligi" degan shifrlangan xabar tarqatdi.
Shu bilan nishon aniqlandi.
Bu urush tarixidagi razvedkaning eng samarali ishlaridan biri hisoblanadi.
Kuchlar
Yapon floti ancha katta edi: to'rtta yirik aviatashuvchi va ko'plab kema.
AQShda uchta aviatashuvchi bor edi β ulardan biri, "Yorktaun", oldingi jangda shikastlangan va shoshilinch ta'mirlangan edi.
Jang
Jang butunlay samolyotlar orqali kechdi β kemalar bir-birini ko'rmadi ham.
Bu yangi hodisa edi: dengiz jangi endi to'plar bilan emas, aviatsiya bilan hal qilinardi.
Dastlab amerika hujumlari muvaffaqiyatsiz tugadi. Torpeda bombardimonchilarining deyarli barchasi yo'q qilindi.
Ammo ularning qurboni bejiz bo'lmadi: ular yapon istrebitellarini pastga tortdi.
Aynan shu paytda amerika pikirlovchi bombardimonchilari yuqoridan keldi va ular himoyasiz qoldi.
Bir necha daqiqada uchta yapon aviatashuvchisi yondi. To'rtinchisi kun oxirida cho'ktirildi.
Nima uchun shunday tez
Yapon kemalari o'sha lahzada eng zaif holatda edi.
Ularning palubasida yoqilg'i quyilayotgan va bomba almashtirilayotgan samolyotlar turgan edi. Bitta bomba zanjirli portlashga sabab bo'ldi.
Bu tasodif emas β bu vaqt yo'qotishning natijasi: yapon qo'mondoni qurollanishni ikki bor o'zgartirishga buyruq bergan edi.
Natijasi
Yaponiya to'rtta aviatashuvchisi va tajribali uchuvchilarining katta qismini yo'qotdi.
AQSh bitta aviatashuvchini yo'qotdi.
Bu yo'qotishni Yaponiya qoplay olmadi: uning sanoati bunday sur'atda kema qura olmasdi, tajribali uchuvchi tayyorlash esa yillar talab qilardi.
Ahamiyati
Midveydan keyin tashabbus AQSh qo'liga o'tdi.
Yaponiya urush oxirigacha mudofaada qoldi.
Jang Tinch okeandagi urushning burilish nuqtasi sifatida qaraladi.
Merosi
Midvey razvedka va tasodifning jang natijasiga ta'siri misoli sifatida o'rganiladi.
U shuningdek aviatashuvchi davrining boshlanishini belgiladi: jangovar kemalar dengizdagi asosiy kuch bo'lishdan to'xtadi.