Munavvarqori Abdurashidxonov β yangi maktab asoschisi
Munavvarqori Toshkentda "usuli jadid" maktabini ochgan va unga "Adibi avval" hamda "Adibi soniy" darsliklarini yozgan. U jamiyatlar tuzib, kutubxona va o'quv kurslari ham ochgan.
Hayoti
Munavvarqori Abdurashidxonov 1878-yilda Toshkentda tug'ilgan. U ziyoli oiladan chiqqan va diniy ta'lim olgan.
Qori β Qur'onni yod bilganlarga beriladigan unvon; uning nomidagi shu so'z ta'lim darajasini ko'rsatadi.
Munavvarqori 1931-yilda qatl etilgan.
Yangi usul maktabi
Munavvarqorining asosiy ishi ta'lim islohoti bo'ldi.
XX asr boshida u Toshkentda "usuli jadid" maktabini ochdi. Bu maktabning eski maktabdan farqi tubdan edi: bolalar harflarni tovush usulida o'rganardi, sinf va parta bor edi, dars jadval bo'yicha o'tilardi.
Eng muhimi β o'quv dasturiga dunyoviy fanlar kiritildi: hisob, geografiya, tabiatshunoslik.
Natija tez ko'rindi. An'anaviy maktabda bola savod chiqarish uchun bir necha yil sarflasa, yangi usulda bu bir necha oyda amalga oshdi. Aynan shu amaliy farq harakatga tarafdor orttirdi. Ta'lim islohotining kuchi ko'pincha shunday ko'rinadi: bahs bilan emas, natija bilan isbotlanadi. Ota-ona bolasining tez savod chiqarganini ko'rgach, yangi maktabga munosabat o'z-o'zidan o'zgargan.
Darsliklar
Munavvarqori maktab uchun darslik yozdi β chunki tayyor kitob yo'q edi.
Uning "Adibi avval" va "Adibi soniy" kitoblari o'zbek tilida savod o'rgatishga mo'ljallangan birinchi zamonaviy darsliklardan hisoblanadi. Ular Turkiston bo'ylab tarqaldi. Darslik yozish o'sha paytda maktab ochishdan kam ish emas edi. Yangi usul faqat kitob orqali boshqa shaharga ko'chib o'tishi mumkin edi: o'qituvchi tayyor matnni qo'lga olsa, uni takrorlay olardi.
Tashkilotchilik
Munavvarqorining kuchi tashkilotchilikda edi.
U jamiyatlar tuzdi, kutubxona va o'quv kurslari ochdi, gazeta chiqarishda qatnashdi. Yangi maktablar tarmog'i uning sa'y-harakati bilan kengaydi.
1917-yildan keyin u Turkistondagi maorif ishlarida faol qatnashdi va o'qituvchilar tayyorlash bilan shug'ullandi.
Qatag'on
1920-yillar oxirida sovet hokimiyati jadidlarga munosabatini o'zgartirdi. Ilgari ular ittifoqchi sifatida ko'rilgan bo'lsa, endi mustaqil fikrli ziyoli sifatida xavfli hisoblandi.
Munavvarqori 1929-yilda hibsga olindi va 1931-yilda otib tashlandi. U jadid yetakchilari orasida birinchilardan bo'lib qatag'onga uchradi.
Merosi
Munavvarqori Turkiston ma'rifatparvarligining tashkilotchi siymosi sifatida qaraladi.
Uning ochgan maktablari va yozgan darsliklari bir avlod ziyolisini tarbiyalagan. Ta'sirning bu turi bevosita ko'rinmaydi β u o'qigan kishilar orqali tarqaladi. Toshkentda uning nomi bilan atalgan ko'cha va muassasalar mavjud.