Pifagor β nom bergan teoremadan ko'proq ish qilgan
Pifagor hech narsa yozmagan, shu sababli uning ishini shogirdlarinikidan ajratib bo'lmaydi. Maktabi tor uzunligi ohangni belgilashini payqab, koinot son qonunlariga bo'ysunadi degan xulosaga keldi.
Hayoti
Pifagor miloddan avvalgi 570-yil atrofida Samos orolida tug'ilgan.
U ko'p sayohat qilgan deb hisoblanadi: Misr va Bobilda bo'lib, u yerdagi matematik bilimlar bilan tanishgan.
Keyinchalik Italiyaning Kroton shahriga ko'chib, u yerda o'z jamoasini tuzgan. Pifagor miloddan avvalgi 495-yil atrofida vafot etgan.
Manba muammosi
Pifagor haqidagi ma'lumot ishonchsiz.
U hech narsa yozmagan. Uning shogirdlari esa har qanday kashfiyotni ustozga nisbat berish odatiga ega edi. Shu sababli qaysi ish uniki, qaysisi maktabiniki β ajratib bo'lmaydi.
Uning haqidagi hikoyalar ham afsonaga to'la: unga mo''jizalar nisbat beriladi.
Teorema
Pifagor teoremasi to'g'ri burchakli uchburchak tomonlari orasidagi bog'liqlikni ifodalaydi.
Muhim tafsilot: bu qoida Pifagordan oldin ham ma'lum edi. Bobil loy taxtachalarida u undan ming yil oldin qayd etilgan. Misr va Hindistonda ham bilingan.
Pifagorga nisbat berilgani boshqa narsa: uni isbotlash. Ya'ni qoidani amalda qo'llash bilan uning nima uchun har doim to'g'ri ekanini ko'rsatish orasida farq bor.
Isbot g'oyasi β yunon matematikasining asosiy hissasi.
Jamoasi
Pifagor tuzgan jamoa g'ayrioddiy edi: u bir vaqtda maktab, diniy birlashma va siyosiy guruh bo'lgan.
A'zolar qattiq qoidalarga rioya qilardi. Ular go'sht yemasdi, mulkni umumiy tutardi va ta'limotni sir saqlashi shart edi.
Jamoa Krotonda siyosiy ta'sirga ega bo'lgan va oxirida shu sababli quvg'inga uchragan.
Son falsafasi
Pifagor maktabining asosiy g'oyasi β dunyoning asosi son.
Bu shunchaki matematikaga muhabbat emas edi. Ular sonda ilohiy tartib ko'rardi.
Ularning eng muhim kuzatishlaridan biri musiqada topilgan: torning uzunligi oddiy nisbatda o'zgarsa, hosil bo'lgan tovushlar uyg'un chiqadi. Ya'ni go'zallikni son bilan ifodalash mumkin ekan.
Bu kashfiyot ularni butun koinot son qonunlariga bo'ysunadi degan xulosaga olib keldi.
Bu g'oya keyingi fan uchun juda muhim bo'lib chiqdi β tabiatni matematika tilida yozish mumkinligi haqidagi tasavvur shu yerdan boshlanadi.
Inqiroz
Rivoyatga ko'ra, maktab o'z ta'limotiga zid natijaga duch keldi.
Kvadratning diagonali tomoniga oddiy nisbatda bog'lanmaydi β bu son butun sonlar nisbati sifatida ifodalanmaydi.
Bu ularning butun falsafasiga zarba edi. Rivoyatga ko'ra, kashfiyotni oshkor qilgan shogird jazolangan.
Merosi
Pifagor nomi matematikaning eng tanilgan teoremasida saqlanib qolgan.
Ammo uning asosiy merosi boshqa: tabiatni son orqali tushunish mumkin degan g'oya bugungi fanning zaminida turadi.