Qadimgi Rim β huquq va boshqaruv merosi
Rim bo'ysundirilgan xalqlarga fuqarolik berib, isyon ehtimolini kamaytirgan. Yo'llar, suv o'tkazgichlar va beton uning muhandislik merosi, huquq esa eng uzoq ta'sir qoldirgan qismi.
Bosqichlar
Rim tarixi uch davrga bo'linadi.
Podsholik davri β afsonaviy, ma'lumot kam.
Respublika β miloddan avvalgi VI asrdan I asrgacha. Bu davrda Rim kichik shahardan O'rta yer dengizi hukmdoriga aylandi.
Imperiya β miloddan avvalgi I asrdan V asrgacha g'arbda, XV asrgacha sharqda.
Nima uchun kuchaydi
Rim ustunligining sababi bir necha.
Qo'shin tashkiloti: legion moslashuvchan tuzilma edi va u har xil sharoitda ishlardi.
Fuqarolik siyosati: Rim bo'ysundirilgan xalqlarga fuqarolik berardi. Bu g'ayrioddiy edi β ko'plab davlat buni qilmasdi.
Natijada bo'ysundirilgan aholi asta-sekin o'zini rimlik deb bilardi. Bu isyon ehtimolini kamaytirardi.
Yunonlar buni qilmagan va bu ularning tarqoqligining sabablaridan biri hisoblanadi.
Muhandislik
Rimliklar amaliy sohada kuchli edi.
Yo'llar: ularning ba'zilari bugungacha ishlatiladi. Ular harbiy maqsadda qurilgan, ammo savdoni ham jonlantirdi.
Suv o'tkazgichlar: shaharlarga o'nlab kilometrdan suv keltirilardi.
Beton: rimliklar suv ostida qotadigan beton ishlab chiqqan. Uning tarkibi asrlar davomida yo'qolgan va faqat yaqinda qaytadan o'rganilgan.
Kolizey, Panteon va o'nlab akveduk shu texnologiya natijasi.
Huquq
Rimning eng uzoq merosi β huquq.
Ular birinchilardan bo'lib huquqni tizimli fan sifatida ishlab chiqdi.
Ko'plab tushuncha shu yerdan: shartnoma, mulk, aybsizlik prezumpsiyasi, dalil yuki.
Rim huquqi keyinchalik Yevropa qonunchiligining asosiga aylandi. Napoleon kodeksi ham unga tayanadi.
Bugungi ko'plab davlat huquq tizimi shu ildizga borib taqaladi.
Til
Lotin tili imperiya bo'ylab tarqaldi.
Undan fransuz, ispan, italyan, portugal va rumin tillari kelib chiqdi.
U cherkov va ilm tili bo'lib asrlar davomida saqlandi. Biologiya va tibbiyotdagi atamalar bugungacha lotincha.
Qulash
G'arbiy Rim 476-yilda quladi.
Sabablar ko'p: iqtisodiy inqiroz, qo'shin tarkibining o'zgarishi, siyosiy beqarorlik, tashqi bosim.
Sharqiy qism β Vizantiya β yana ming yil yashadi.
Meros
Rim g'oyasi qulashdan keyin ham yashadi.
Karl Buyuk o'zini rim imperatori deb e'lon qildi. Muqaddas Rim imperiyasi asrlar davomida shu nomni saqladi.
"Sezar" so'zi nemis "kayzer" va rus "tsar" unvonlarida qoldi.
Merosi
Rim insoniyat tarixidagi eng ta'sirli davlatlardan biri.
Uning yodgorliklari Britaniyadan Shimoliy Afrikagacha saqlangan. Ammo eng muhim merosi tosh emas β huquq va boshqaruv tushunchalari.