Rimga asos solinishi (mil. av. 753) β afsona va arxeologiya
An'anaga ko'ra Rim miloddan avvalgi 753-yilda tashkil etilgan. Romul va Rem haqidagi rivoyat afsona, ammo arxeologiya o'sha davrda qishloq bo'lganini tasdiqlaydi.
Afsona
An'anaviy rivoyatga ko'ra, Rimni ikki aka-uka β Romul va Rem tashkil etgan.
Ular chaqaloqligida daryoga tashlangan, ammo bo'ri ularni topib emizgan va boqqan. Keyin cho'pon ularni topib olib tarbiyalagan.
Ulg'aygach, ular shahar qurishga qaror qilgan. Ammo joy tanlashda janjallashgan va Romul Remni o'ldirgan. Shahar g'olibning nomi bilan atalgan.
Rivoyatga ko'ra, bu miloddan avvalgi 753-yilda bo'lgan.
Afsonaning ma'nosi
Bu rivoyat bir necha jihatdan qiziq.
Odatda xalqlar o'z boshlanishini ideallashtiradi. Rimliklar esa aksincha: ularning asoschisi qotil, birinchi fuqarolar esa qochoq va jinoyatchilar deb tasvirlanadi.
Bu ataylab qilingan bo'lishi mumkin: rimliklar o'zlarini kelib chiqishi bilan emas, fazilati va tartibi bilan buyuk deb bilardi.
Bo'ri obrazi ham muhim β u keyinchalik shahar ramziga aylandi.
Arxeologiya nima deydi
Qazishmalar boshqacha, ammo qiziq manzara chizadi.
Palatin tepaligida miloddan avvalgi VIII asrga oid turar joy izlari topilgan β ya'ni an'anaviy sana bilan taxminan mos keladi.
Ammo bu shahar emas edi. Bu bir necha kulba to'plami β oddiy qishloq.
Rim bir kunda tashkil etilmagan: u asta-sekin, bir necha qishloqning qo'shilishi natijasida o'sgan.
Joyning ustunligi
Rim joyi tasodifan tanlanmagan.
U Tibr daryosining kechuv joyi yaqinida β ya'ni savdo yo'lida edi. Yetti tepalik esa himoya berardi. Dengizdan uzoq emas, ammo dengiz qaroqchilari yeta olmaydigan masofada.
Bu joy shaharning keyingi o'sishiga zamin bo'ldi.
Podsholik davri
An'anaga ko'ra, Rimni dastlab shohlar boshqargan β ettitasi sanaladi.
Oxirgi shoh miloddan avvalgi VI asr oxirida quvilgan va respublika e'lon qilingan.
Bu davr haqidagi ma'lumot ishonchsiz: u keyingi asrlarda yozilgan va afsonaga to'la.
Sana masalasi
Miloddan avvalgi 753-yil sanasi rimlik olim Varron hisobiga tayanadi.
U bir necha asr keyin yashagan va ro'yxatlarga tayanib hisoblagan.
Rimliklar shu sanadan boshlab yil sanashardi β "shahar tashkil etilganidan beri" degan ibora ishlatilardi.
Merosi
Rim keyinchalik dunyodagi eng katta imperiyalardan biriga aylandi.
Uning tili, huquqi va boshqaruv tuzilmasi Yevropa sivilizatsiyasining poydevoriga aylandi.
Bo'ri va ikki chaqaloq tasviri esa bugungacha shahar ramzi bo'lib qolgan.