Shoh Abbos I β Safaviylar davlatini tiklagan hukmdor
Abbos avval dushmanlari bilan sulh tuzib vaqt yutdi, so'ng qo'shinni isloh qilib yo'qotilgan yerlarni qaytarib oldi. 1598-yilda poytaxtni Isfahonga ko'chirdi va Naqshi Jahon maydonini barpo etdi.
Hayoti
Shoh Abbos 1571-yilda tug'ilgan va 1588-yilda, o'n yetti yoshida taxtga o'tirdi.
U hokimiyatga kelganda davlat og'ir ahvolda edi: g'arbdan usmonlilar, sharqdan o'zbeklar bosim o'tkazar, ichkarida esa qabila sarkardalari o'zboshimchalik qilardi.
Abbos 1629-yilda vafot etgan.
Davlatni tiklash
Abbosning birinchi qadami kutilmagan bo'ldi: u dushmanlar bilan sulh tuzib, hudud yon berdi.
Bu zaiflik emas, hisob edi β u vaqt yutdi. Shu muddat ichida ichki islohot o'tkazdi, keyin esa yo'qotilgan yerlarni qaytarib oldi.
Qo'shin islohoti
Safaviylar qo'shini asosan qizilbosh deb ataluvchi turkiy qabilalarga tayanardi. Ular kuchli edi, ammo sadoqati o'z sarkardalariga qaratilgan bo'lib, shohga to'liq bo'ysunmasdi.
Abbos yangi qo'shin tuzdi: unda Kavkazdan keltirilgan kishilar xizmat qilardi va ular shaxsan shohga bog'liq edi. Shuningdek, u o't ochar qurol bilan qurollangan bo'linmalar tashkil qildi.
Bu islohot markaziy hokimiyatni mustahkamladi.
Isfahon
1598-yilda Abbos poytaxtni Isfahonga ko'chirdi va shaharni qaytadan qurdi.
Naqshi Jahon maydoni shu davrda barpo etilgan β u dunyodagi eng katta maydonlardan biri hisoblanadi. Uning atrofida masjid, saroy va bozor joylashgan.
Shahar shu qadar go'zal ediki, o'sha davrda "Isfahon β dunyoning yarmi" degan ibora paydo bo'lgan.
Isfahon markazi bugungi kunda YuNESKO ro'yxatiga kiritilgan.
Savdo va diplomatiya
Abbos savdoni rivojlantirishga katta e'tibor berdi.
U ipak savdosini davlat nazoratiga oldi va Yevropa davlatlari bilan bevosita aloqa o'rnatdi. Isfahonda yevropalik savdogar va elchilar doimiy yashagan.
U shuningdek arman savdogarlarini poytaxt yaqinidagi alohida mahallaga ko'chirdi va ularga imtiyoz berdi β ular xalqaro savdoda muhim vositachi edi.
Movarounnahr bilan munosabat
Abbos davrida Safaviylar va Markaziy Osiyo o'rtasidagi ziddiyat davom etdi.
Bu qarama-qarshilik diniy tafovutga tayanardi va u savdo yo'llariga ham ta'sir qildi: Markaziy Osiyodan g'arbga boradigan karvonlar uchun Eron orqali o'tish qiyinlashdi.
Merosi
Shoh Abbos Eron tarixidagi eng mashhur hukmdorlardan biri hisoblanadi.
Uning davri Safaviylar davlatining oltin davri sifatida qaraladi. Isfahondagi me'moriy majmua o'sha davrning eng yaxshi saqlangan yodgorligi bo'lib qolgan. Poytaxtni qaytadan qurish hukmdorlar uchun siyosiy maqsad ham bo'lgan: yangi shahar markaziy hokimiyatning ko'rinadigan timsoliga aylanadi.