Shohruh Mirzo β temuriylar davlatini tiklagan hukmdor
Amir Temurning o'g'li Shohruh Mirzo otasi vafotidan keyingi tarqoqlikni bartaraf etib, davlatni qirq yil boshqardi. Uning davrida Hirot madaniyat markaziga aylandi.
Hayoti
Shohruh Mirzo 1377-yilda tug'ilgan. U Amir Temurning o'g'illaridan biri edi.
Temur 1405-yilda vafot etgach, uning avlodlari o'rtasida taxt uchun kurash boshlandi. Shohruh bu kurashdan g'olib chiqdi va 1409-yilda davlatning oliy hukmdori bo'ldi.
U 1447-yilgacha, ya'ni qariyb qirq yil hukmronlik qildi.
Davlatni tiklash
Temur vafotidan keyingi holat og'ir edi: ulkan davlat bir necha markazga bo'linib ketgan, viloyat hokimlari mustaqillikka intilardi.
Shohruh tarqoqlikni bosqichma-bosqich bartaraf etdi. U Movarounnahr boshqaruvini o'g'li Ulug'bekka topshirdi, o'zi esa Xurosondan turib umumiy nazoratni yuritdi.
Uning yondashuvi otasinikidan farq qildi. Temur uchun asosiy vosita yurish edi; Shohruh esa barqarorlikni afzal ko'rdi β u yangi hudud qo'shishga emas, borini saqlashga e'tibor berdi.
Hirot
Shohruh poytaxtni Samarqanddan Hirotga ko'chirdi.
Bu shahar uning davrida madaniy markazga aylandi. Saroyda tarixchilar ishlagan, kitobat san'ati β qo'lyozma ko'chirish, bezash va miniatyura yuksak darajaga chiqqan.
Hirot kutubxonasi o'z davrining eng yiriklaridan biri hisoblangan. Kutubxona o'sha davrda shunchaki saqlash joyi emas edi: unda kitob ko'chiruvchi, xattot va naqqosh birga ishlardi.
Gavharshod
Shohruhning xotini Gavharshod begim madaniy hayotda alohida o'rin tutgan.
U yirik qurilishlarga homiylik qilgan. Hirotdagi masjid va madrasa majmuasi, Mashhaddagi masjid uning buyrug'i bilan qurilgan. Bu inshootlar temuriylar me'morchiligining muhim namunalari hisoblanadi.
Ilm-fanga munosabati
Shohruh o'g'li Ulug'bekning ilmiy ishlariga to'sqinlik qilmadi β aksincha, unga Samarqandda erkin ish olib borish imkonini berdi.
Rasadxona qurilishi va astronomiya maktabining shakllanishi aynan uning hukmronligi davriga to'g'ri keladi. Ya'ni Ulug'bek yutuqlarining ortida otasi ta'minlagan tinch davr turibdi.
Merosi
Shohruh davri temuriylar davlatining eng barqaror pallasi hisoblanadi.
U vafot etgach, taxt uchun kurash yana boshlandi va davlat asta-sekin zaiflashdi. Ikki yildan so'ng Ulug'bek o'ldirildi.
Shohruhning tarixdagi o'rni shu bilan belgilanadi: u zabt etuvchi emas, saqlovchi hukmdor edi β va aynan shu tanlov XV asr Markaziy Osiyo madaniyatining yuksalishiga sharoit yaratdi. Tarixda zabt etuvchilar ko'proq eslanadi, chunki ularning ishi ko'zga tashlanadi. Saqlovchining mehnati esa ko'rinmaydi β u faqat keyin, natijasi orqali baholanadi.