Sovuq urush (1947-1991) β bevosita jangsiz qarama-qarshilik
Yadro quroli ikki tomonni bevosita to'qnashuvdan tiydi, ziddiyat esa Koreya, Vetnam va Afg'onistondagi urushlarda kechdi. 1989-yilda Berlin devori quladi, 1991-yilda Sovet Ittifoqi tarqaldi.
Boshlanishi
Ikkinchi jahon urushida AQSh va Sovet Ittifoqi ittifoqchi edi.
Urush tugagach, umumiy dushman yo'qoldi va ziddiyat yuzaga chiqdi.
Ikki tomon dunyoni butunlay boshqacha ko'rardi: bir tomonda bozor iqtisodi va ko'ppartiyaviylik, ikkinchi tomonda rejali iqtisod va yakka partiya.
Yevropa ikkiga bo'lindi β bu chegara "temir parda" deb ataldi.
Nima uchun "sovuq"
Ikki tomon hech qachon bevosita urushmadi.
Sabab yadro quroli edi.
1949-yilda Sovet Ittifoqi ham atom bombasini sinovdan o'tkazdi. Shundan keyin to'g'ridan-to'g'ri urush ikkala tomon uchun ham halokat degani edi.
Bu holat "o'zaro kafolatlangan halokat" deb ataladi: hujum qilgan tomon ham albatta yo'q qilinadi.
Bu mantiq g'alati tarzda tinchlikni saqladi.
Vakillik urushlari
To'g'ridan-to'g'ri urush o'rniga ziddiyat boshqa joylarda kechdi.
Koreya urushi, Vetnam urushi, Afg'onistondagi urush β bularda ikki tomon qarama-qarshi kuchlarni qo'llab-quvvatladi.
Bu urushlar "sovuq" emas edi β ularda millionlab odam halok bo'ldi.
Karib inqirozi
1962-yilda dunyo yadro urushiga eng yaqin keldi.
Sovet Ittifoqi Kubaga raketa joylashtirdi. AQSh blokada e'lon qildi.
Bir necha kun davomida vaziyat portlash yoqasida turdi.
Inqiroz muzokara bilan hal bo'ldi: raketalar olib chiqildi, AQSh esa Turkiyadagi raketalarini olib chiqishga rozi bo'ldi va Kubaga hujum qilmaslikka va'da berdi.
Shundan keyin ikki poytaxt o'rtasida to'g'ridan-to'g'ri aloqa liniyasi o'rnatildi β bu voqea ikkala tomonni ham qo'rqitgan edi.
Kosmik poyga
Qarama-qarshilik ilm-fanda ham namoyon bo'ldi.
1957-yilda Sovet Ittifoqi birinchi sun'iy yo'ldoshni uchirdi. 1961-yilda Gagarin kosmosga uchdi.
AQSh javoban Oy dasturini boshladi va 1969-yilda Oyga qo'ndi.
Bu poyga siyosiy raqobatdan tug'ilgan, ammo fanga katta hissa qo'shdi.
Markaziy Osiyo
Mintaqa Sovet Ittifoqi tarkibida edi va sovuq urush uning hayotiga bevosita ta'sir qildi.
Harbiy sanoat, yopiq shaharlar, Afg'onistondagi urushga jalb qilinish β bularning hammasi shu davr bilan bog'liq.
Yakuni
1980-yillar oxirida Sovet Ittifoqi iqtisodiy inqirozga uchradi.
Islohot urinishlari tizimni tiklamadi.
1989-yilda Berlin devori quladi. 1991-yilda Sovet Ittifoqi tarqaldi β shu bilan sovuq urush tugadi.
O'zbekiston shu jarayonda mustaqillikka erishdi.
Merosi
Sovuq urush qariyb yarim asr davom etdi va dunyo siyosatining butun tuzilishini belgiladi.
Uning izlari bugungacha saqlanadi: yadro quroli, harbiy bloklar va ko'plab hududiy ziddiyat o'sha davrdan qolgan.