Sulaymon Qonuniy β Usmonlilarning eng qudratli sultoni
Qariyb qirq olti yillik hukmronlikda imperiya hududi Vengriyadan Arabistongacha cho'zildi, Vena qamali esa kengayishning chegarasi bo'lib qoldi. Laqabi qonunlarni tartibga solgani uchun berilgan.
Hayoti
Sulaymon 1494-yilda tug'ilgan va 1520-yilda taxtga o'tirdi. U 1566-yilgacha, ya'ni qariyb qirq olti yil hukmronlik qildi β bu Usmonlilar tarixidagi eng uzoq hukmronlik.
Yevropada u "Ulug'vor Sulaymon", Sharqda esa "Qonuniy" nomi bilan tanilgan. Bu ikki laqab uning ikki qirrasini ko'rsatadi.
Sulaymon 1566-yilda Vengriyadagi yurish chog'ida vafot etgan.
Imperiyaning cho'qqisi
Sulaymon davrida Usmonlilar imperiyasi eng katta kuchga yetdi.
Uning hududi Vengriyadan Arabistongacha, Jazoirdan Iroqqacha cho'zilgan edi. Imperiya bir vaqtda uch qit'ada joylashgan va O'rta yer dengizini nazorat qilardi.
U Belgradni oldi, Rodos orolini egalladi, Mohach jangida Vengriya qo'shinini tor-mor etdi. 1529-yilda Vena qamaliga borgan, ammo shaharni ololmagan β bu uning kengayishidagi chegara bo'lib qoldi.
Qonunchilik
"Qonuniy" laqabi uning eng muhim ishidan kelib chiqadi.
Imperiyada ikki xil huquq amal qilardi: shariat va sultonning farmoni. Ular orasida chalkashlik bor edi, mahalliy amaliyot esa har joyda boshqacha bo'lgan.
Sulaymon huquqshunos Ebussuud rahbarligida qonunlarni tartibga soldi. Soliq, yer egaligi, jinoyat va ma'muriy masalalar bo'yicha yagona tizim yaratildi.
Bu ish imperiyaning barqarorligini uzoq yillar ta'minladi.
Me'morchilik
Sulaymon davri Usmonlilar me'morchiligining oltin davri hisoblanadi.
Bosh me'mor Sinan o'sha davrda ishlagan. Uning Sulaymoniya masjidi Istanbul manzarasining bir qismiga aylangan.
Sinan uzoq umr ko'rgan va yuzlab inshoot qurgan: masjid, ko'prik, hammom, suv o'tkazgich. Uning ishlari bugungacha turibdi.
Xurram sulton
Sulaymonning xotini Xurram β Yevropada Rokselana nomi bilan tanilgan β saroy tarixida alohida o'rin tutadi.
U asirlikdan kelib, sultonning qonuniy xotini bo'lgan. Bu odatdan chiqish edi: undan oldin sultonlar odatda rasmiy nikoh tuzmasdi.
Xurram davlat ishlariga ta'sir ko'rsatgan va xayriya inshootlari qurdirgan. Uning ta'siri saroyda ayollarning siyosiy rolining kuchayishiga yo'l ochgan deb hisoblanadi.
Vafotidan keyin
Sulaymon vafotidan keyin imperiya darhol qulamadi β u yana uch yarim asrdan ko'proq, 1922-yilgacha yashadi.
Ammo tarixchilar uning hukmronligini burilish nuqtasi deb biladi: bundan keyin kengayish sekinlashdi va ichki muammolar to'plana boshladi.
Merosi
Sulaymon Qonuniy Usmonlilar imperiyasining eng mashhur hukmdori hisoblanadi.
Uning davri Turkiya tarixnavisligida oltin davr sifatida qaraladi. Yevropa manbalarida ham u o'sha davrning eng qudratli hukmdori sifatida tasvirlangan.