Trafalgar dengiz jangi (1805) β Britaniya dengiz hukmronligi
1805-yilda admiral Nelson Trafalgar yonida fransuz va ispan flotini tor-mor etdi. U shu jangda halok bo'lgan, ammo Britaniya bir asrga dengiz hukmdoriga aylandi.
Jang oldidan
Napoleon Britaniyaga desant tushirishni rejalashtirgan edi.
Buning uchun La-Mansh bo'g'ozini bir necha kunga nazorat qilish kerak edi β bu esa britan flotini chetlatishni talab qilardi.
Fransuz va ispan floti birlashtirildi.
Nelson taktikasi
Admiral Horatio Nelson odatiy jang tartibini rad etdi.
O'sha davrda dengiz jangi shunday kechardi: ikki flot parallel qatorda turib, bir-biriga o'q otardi. Natija ko'pincha noaniq bo'lardi β yengilgan tomon chekinib ketardi.
Nelson boshqacha yo'l tanladi: u flotni ikki ustunga bo'lib, dushman qatoriga perpendikulyar ravishda kirdi.
Bu xavfli edi. Yaqinlashish paytida uning kemalari javob otisha olmasdi β ular faqat tumshug'i bilan borardi, to'plar esa yon tomonda joylashgan.
Hisob
Nelson bu xavfni bilib bordi.
Uning hisobi shu edi: qatorni yorib o'tsa, dushman floti bo'linadi va oldingi qismi jangga qaytish uchun burilishga majbur bo'ladi β bu esa vaqt oladi.
Bo'lingan qismlarni esa alohida-alohida yo'q qilish mumkin.
Jang
Reja ishladi. Britan kemalari dushman qatorini ikki joydan yorib o'tdi.
Yaqin masofadagi jangda britan artilleriyasining tayyorgarligi ustunlik berdi: ular tezroq va aniqroq otardi.
Fransuz-ispan floti tor-mor etildi: o'nlab kema yo'q qilindi yoki asirga olindi. Britaniya birorta kemasini yo'qotmadi.
Nelsonning halokati
Jang o'rtasida Nelson snayper o'qidan jarohat oldi va bir necha soatdan keyin vafot etdi.
Uning oxirgi so'zlari haqida turli rivoyatlar bor.
Uning jasadi konyak bochkasida saqlanib Angliyaga olib kelingan va davlat marosimi bilan dafn etilgan.
Oqibatlari
Napoleon desant rejasidan jangdan ikki oy oldin voz kechgan edi β u qo'shinni Avstriyaga qarshi sharqqa burdi. Trafalgar rejani bekor qilmadi, ammo uni kelajakda tiklash imkonini yo'qotdi.
Britaniya dengizdagi hukmronligini mustahkamladi va bu ustunlik yuz yildan ortiq davom etdi. Bu uning imperiya qurishi uchun asos bo'ldi.
Napoleon quruqlikda kuchli bo'lib qoldi, ammo u Britaniyaga yeta olmadi. Uning javobi iqtisodiy blokada bo'ldi β u ham muvaffaqiyat keltirmadi.
Merosi
Trafalgar yelkanli flot davrining eng mashhur jangi hisoblanadi.
Londondagi Trafalgar maydoni va undagi Nelson ustuni shu g'alaba xotirasiga bag'ishlangan.