Uilyam Shekspir β ingliz adabiyotining markaziy siymosi
Shekspir syujetlarni boshqalardan olgan, kuchi esa ichdan bo'lingan qahramonlarda: Gamlet ikkilanadi, Makbet qiynaladi. 1623-yilgi First Folio bo'lmaganida o'n sakkizta pyesasi yo'qolardi.
Hayoti
Uilyam Shekspir 1564-yilda Angliyaning Stratford shahrida tug'ilgan.
Uning hayoti haqidagi hujjatlar kam. Ma'lumki, u Londonga borib teatr truppasida ishlagan: aktyor, dramaturg va sherik sifatida.
U 1616-yilda vafot etgan.
Asarlari
Shekspir o'ttizdan ortiq pyesa va yuz ellikdan ortiq sonet yozgan.
Uning asarlari uch turga bo'linadi: fojia, komediya va tarixiy xronika.
"Gamlet", "Otello", "Qirol Lir", "Makbet" β to'rt buyuk fojiasi. "Romeo va Julyetta" eng mashhur asarlaridan biri.
Nima uchun ular yashab qoldi
Shekspir syujetlarni deyarli har doim boshqalardan olgan β u ularni ixtiro qilmagan.
Uning kuchi qahramonlarda. Undan oldingi dramalarda personajlar ko'pincha bir tomonlama edi: yaxshi yoki yomon.
Shekspir qahramonlari ichdan bo'lingan. Gamlet ikkilanadi, Makbet o'z jinoyatidan qiynaladi, Otello sevgisi bilan shubhasi orasida yoriladi.
Uning ikkinchi kuchi tilda: u ingliz tiliga minglab yangi so'z va ibora kiritgan. Bugungi ingliz tilida ishlatiladigan ko'plab ibora uning asarlaridan chiqqan.
Globus teatri
Shekspir "Globus" teatri bilan bog'liq bo'lgan.
O'sha davr teatri bugungisidan farq qilardi: tomosha kunduzi o'tardi, dekoratsiya deyarli yo'q edi, ayol rollarni o'smir yigitlar o'ynardi.
Tomoshabin turli tabaqadan kelardi: maydonda tik turgan oddiy odamlar ham, balkondagi zodagonlar ham bor edi.
Shekspir shu ikkala guruhga bir vaqtda yozgan: uning asarlarida ham dag'al hazil, ham chuqur falsafa bor.
Muallifligi haqidagi bahs
Shekspirning muallifligiga shubha bildiruvchi qarashlar mavjud.
Asosiy dalil: uning ma'lumoti kam bo'lgan, saroy hayoti va chet ellar haqidagi bilimi qayerdan kelgan?
Tarixchilarning aksariyati bu shubhani asossiz deb hisoblaydi. Dalillar Shekspirning muallif ekanini tasdiqlaydi, shubha esa ko'proq XIX asrdagi qarashlardan kelib chiqqan.
First Folio
Shekspir asarlarining ko'pi u tirikligida nashr etilmagan.
1623-yilda, vafotidan yetti yil keyin, uning hamkasblari to'plam chiqardi β u "First Folio" deb ataladi.
Agar bu kitob bo'lmaganida, uning o'n sakkizta pyesasi butunlay yo'qolib ketardi β jumladan "Makbet" va "Bo'ron".
Merosi
Shekspir asarlari yuzdan ortiq tilga tarjima qilingan va dunyodagi eng ko'p sahnalashtirilgan pyesalar hisoblanadi.
O'zbek tiliga uning asarlarini Cho'lpon va boshqa adiblar o'girgan. "Gamlet" va "Otello" o'zbek teatri repertuarida uzoq yillar turgan.