Usmon Nosir β o'ttiz bir yoshida halok bo'lgan shoir
Usmon Nosir qisqa umri davomida o'zbek she'riyatida yorqin iz qoldirdi va Pushkin hamda Lermontov asarlarini tarjima qildi. U qatag'on davrida lagerda vafot etgan.
Hayoti
Usmon Nosir 1912-yilda Namanganda tug'ilgan.
U yoshligidan she'r yoza boshlagan va yigirma yoshga yetmasdan tanilib ulgurgan. Samarqand va Toshkentda o'qigan.
Uning butun ijodiy hayoti o'n yildan sal ko'proq davom etdi. Usmon Nosir 1944-yilda, o'ttiz bir yoshida vafot etgan.
She'riyati
Usmon Nosir she'riyati o'zining jo'shqinligi bilan ajralib turadi.
Uning ohangida yoshlik shijoati, hayotga muhabbat va ichki isyon seziladi. U klassik an'anani bilgan, ammo unga taqlid qilmagan β o'z ovozini topgan.
"Yurak", "Naxshon" kabi asarlari o'zbek she'riyatining yorqin namunalari hisoblanadi.
Uning she'rlaridagi kuchli tuyg'u va ravon vazn ularni yodlashga qulay qilgan β shu sababli ular xalq orasida keng tarqalgan.
Tarjimalari
Usmon Nosir tarjimon sifatida ham katta ish qilgan.
U Pushkinning "Bog'chasaroy fontani" va Lermontovning "Demon" asarlarini o'zbek tiliga o'girgan. Bu tarjimalar hozirgacha namuna sifatida qaraladi.
She'riy tarjima og'ir ish: vazn, qofiya va ma'noni bir vaqtda saqlash kerak. Usmon Nosir buni shoir sifatida uddaladi β uning tarjimalari o'zbek tilida mustaqil she'r kabi o'qiladi.
Qatag'on
1937-yilda Usmon Nosir hibsga olindi. Unga siyosiy ayblov qo'yildi.
U lagerga jo'natildi va bir necha yil og'ir sharoitda saqlandi. Sog'lig'i buzilib, 1944-yilda Kemerovo viloyatidagi lagerda vafot etdi.
Uning qabri aniq ma'lum emas.
Baholanishi
Usmon Nosir taqdiri qatag'on davrining eng achinarli misollaridan biri hisoblanadi.
U o'z imkoniyatini ochishga ulgurmadi: o'ttiz bir yoshda, ijodining boshlanishida to'xtatildi. Shunga qaramay, qoldirgan merosi o'zbek adabiyotida mustahkam o'rin egallaydi. Erta uzilgan ijod tarixda o'ziga xos o'rin egallaydi: baho faqat qoldirilgan matnga emas, ko'pincha yozilmay qolgan narsaga ham qaratiladi. Shu sababli uning nomi atrofidagi qiziqish sof adabiy tahlil bilan cheklanmaydi.
U 1957-yilda oqlangan.
Merosi
Usmon Nosir nomi o'zbek she'riyatida yosh iste'dod va uning fojiali taqdiri ramzi sifatida saqlanib qolgan.
Namanganda unga bag'ishlangan muzey va yodgorlik mavjud. Uning she'rlari maktab dasturiga kiritilgan va ko'plab qo'shiqlarga asos bo'lgan. She'rning qo'shiqqa aylanishi matnning yashash muddatini uzaytiradi: kitob qo'lga olinmagan paytda ham ohang orqali satrlar yodda saqlanadi. Shu yo'l bilan uning ijodi uzoq uzilishdan keyin ham xalq xotirasida qolgan.