Yuz yillik urush (1337-1453) β Angliya va Fransiya ziddiyati
Yuz yillik urush aslida bir yuz o'n olti yil davom etgan va u uzluksiz bo'lmagan. Angliya uzun kamon yordamida ustun kelgan, 1429-yildan keyin esa tashabbus Fransiyaga o'tgan.
Sabab
Urushning rasmiy sababi taxt masalasi edi.
Fransiya qiroli vorissiz vafot etgach, Angliya qiroli taxtga da'vo qildi β u ona tomonidan fransuz qirollari naslidan edi.
Fransuzlar bu da'voni rad etdi.
Ammo asl sabab kengroq: Angliya qirolining Fransiyada katta yerlari bor edi va bu doimiy ziddiyat manbai bo'lgan. Flandriyadagi jun savdosi ham muhim omil edi.
Nomi
"Yuz yillik urush" nomi shartli.
Birinchidan, u yuz yildan ko'proq β bir yuz o'n olti yil davom etgan.
Ikkinchidan, u uzluksiz urush emas edi: uzoq sulh davrlari bo'lgan, jang esa faqat ba'zan bo'lardi.
Bu nom keyinchalik, XIX asrda tarixchilar tomonidan berilgan.
Angliya ustunligi
Urushning birinchi yarmida Angliya ustun keldi.
Kresi va Azenkur janglarida ular sezilarli kam kuch bilan g'alaba qozondi.
Sabab qurolda edi: ingliz uzun kamoni. U og'ir zirhni ham teshib o'tardi va tez otilardi.
Fransuz og'ir otliqlari β o'sha davrning eng nufuzli qo'shini β o'q ostida qirildi.
Bu ijtimoiy ma'noga ham ega edi: oddiy dehqondan chiqqan kamonchi zodagon ritsarni yiqitardi. Bu ritsarlik davrining tugashini belgilagan omillardan biri hisoblanadi.
Janna d'Ark
Urushning burilish nuqtasi 1429-yilda keldi.
Fransiya og'ir ahvolda edi: shimolning katta qismi ingliz qo'lida, taxt vorisi esa toj kiyilmagan holda qolgan.
Shu paytda Janna d'Ark ismli qishloq qizi paydo bo'ldi. U ilohiy ovoz eshitganini va Fransiyani qutqarish uchun yuborilganini aytdi.
Undan Orlean qamalini yechish topshirildi va u buni uddaladi.
Uning asosiy hissasi harbiy emas, ma'naviy edi: u umidsiz qo'shinga ishonch berdi.
Uning ko'magida taxt vorisi Reymsda toj kiydi β bu qonuniylik masalasini hal qildi.
Jannaning taqdiri
Janna 1430-yilda asirga tushdi va inglizlarga sotildi.
U cherkov sudida bid'atda ayblanib, 1431-yilda yoqib o'ldirildi. U taxminan o'n to'qqiz yoshda edi.
Yigirma besh yildan keyin hukm bekor qilindi, XX asrda esa u avliyo deb e'lon qilindi.
Yakuni
1453-yilda urush Fransiya g'alabasi bilan tugadi.
Angliya materikdagi deyarli barcha yerlaridan ayrildi β faqat Kale porti qoldi.
Oqibatlari
Urush ikki millatning shakllanishiga ta'sir ko'rsatdi.
Undan oldin ingliz zodagonlari fransuz tilida gapirardi va o'zlarini materik bilan bog'liq deb bilardi. Urushdan keyin ular orolga qaradi va ingliz tili ustun bo'ldi.
Fransiyada esa markaziy hokimiyat kuchaydi.
Harbiy jihatdan ham o'zgarish bo'ldi: ritsar qo'shini o'z ahamiyatini yo'qotdi, o't ochar qurol esa urush oxirida hal qiluvchi rol o'ynay boshladi.
Merosi
Yuz yillik urush o'rta asrlar tugashini belgilagan jarayonlardan biri sifatida qaraladi.
Janna d'Ark obrazi esa Fransiyaning asosiy milliy ramzlaridan biri bo'lib qolgan.