Abu Ali ibn Sino β "Tib qonunlari" muallifi
Buxoro yaqinida tug'ilgan Ibn Sino tibbiyot va falsafada iz qoldirdi. Uning "Tib qonunlari" asari Yevropa universitetlarida bir necha asr davomida darslik bo'lib xizmat qilgan.
Hayoti
Abu Ali ibn Sino 980-yilda Buxoro yaqinidagi Afshona qishlog'ida tug'ilgan. Yevropada u Avitsenna nomi bilan tanilgan.
U juda erta yetilgan: o'n olti yoshida tabib sifatida nom chiqargan. Somoniy amirini davolagach, mukofot sifatida saroy kutubxonasidan foydalanish huquqini so'ragan β bu uning ilmiy shakllanishida hal qiluvchi rol o'ynadi. O'sha davrda bunday to'plamga kirish imkoniyati kamdan-kam kishiga nasib etardi.
Somoniylar davlati qulagach, Ibn Sino ko'chib yurishga majbur bo'ldi. Umrining keyingi qismi Eronning turli shaharlarida o'tdi va u 1037-yilda Hamadonda vafot etdi.
Tib qonunlari
"Al-Qonun fit-tib" β besh kitobdan iborat tibbiy qomus. Unda kasalliklarning belgilari, sabablari va davolash usullari tizimli tarzda bayon etilgan.
Asarning kuchi tartibida edi: Ibn Sino o'zigacha to'plangan yunon, hind va arab tibbiyoti bilimlarini bir mantiqiy tizimga soldi va o'z kuzatishlari bilan to'ldirdi. Kitobdan kerakli bo'limni topish oson bo'lgani uni amaliyot uchun qulay qilgan.
Unda yuqumli kasalliklarning suv va tuproq orqali tarqalishi haqidagi taxminlar, dori vositalarini sinash qoidalari keltirilgan. Ibn Sino dorini sinashda uni sof holda, aniq kasallikka qarshi va bir necha marta tekshirish kerakligini yozgan β bu bugungi klinik sinov mantig'iga yaqin qarash.
Asar lotin tiliga tarjima qilinib, Yevropa universitetlarida XVII asrgacha asosiy darslik sifatida ishlatilgan. Bu bir kitob uchun juda uzoq muddat.
Falsafiy asarlari
"Kitob ash-shifo" tibbiyotga emas, falsafa va tabiiy fanlarga bag'ishlangan yirik asar. Unda mantiq, fizika, matematika va metafizika bayon etilgan.
Ibn Sino Arastu falsafasini islom ilohiyoti bilan bog'lashga harakat qildi. Uning vujud va mohiyat haqidagi qarashlari keyinchalik Yevropa sxolastikasiga, jumladan Foma Akvinskiy asarlariga sezilarli ta'sir ko'rsatdi.
Ish uslubi
Ibn Sino ko'p vaqtini saroy tabibi va vazir sifatida band bo'lib o'tkazgan. Asarlarini ko'pincha safarda, hatto qamoqda ham yozgan.
Unga nisbat beriladigan asarlar soni to'rt yuzdan oshadi, ularning ikki yuzdan ortig'i saqlanib qolgan. Ular tibbiyot va falsafadan tashqari astronomiya, kimyo, musiqa va tilshunoslikni ham qamraydi. Umrining boshlanishini u o'z tarjimai holida yozib qoldirgan, qolganini shogirdi Juzjoniy davom ettirgan.
Merosi
Ibn Sino Sharq va G'arb tibbiyoti o'rtasidagi asosiy bo'g'inlardan biri hisoblanadi. Uning asarlari orqali qadimgi yunon ilmi va islom olamidagi yangi bilimlar birgalikda Yevropaga yetib bordi.
Buxorodagi muzey, Toshkentdagi tibbiyot muassasalari va Oydagi krater uning nomi bilan atalgan.