Akmal Ikromov β O'zbekiston partiya tashkilotining rahbari
Akmal Ikromov 1929-yildan 1937-yilgacha O'zbekiston Kompartiyasining birinchi kotibi bo'lgan. U 1938-yilda Moskvadagi ochiq sud jarayonida ayblanib qatl etilgan, 1957-yilda oqlangan.
Hayoti
Akmal Ikromov 1898-yilda Toshkentda tug'ilgan.
U eski maktabda o'qigan, keyin o'z ustida ishlab bilim olgan. Yoshligida inqilobiy harakatga qo'shildi va tez ko'tarildi.
Akmal Ikromov 1938-yilda qatl etilgan.
Siyosiy faoliyati
Ikromov 1929-yilda O'zbekiston Kommunistik partiyasining birinchi kotibi etib tayinlandi va bu lavozimda 1937-yilgacha ishladi.
Bu davr respublika uchun og'ir yillar bo'ldi: sanoatlashtirish, kollektivlashtirish va paxta maydonlarini kengaytirish siyosati amalga oshirildi.
Davri
Ikromov rahbarligi davri qarama-qarshi baholanadi.
Bir tomondan, respublikada maktab va oliy o'quv yurtlari ochildi, savodsizlikka qarshi keng kampaniya o'tkazildi, sanoat korxonalari qurildi.
Ikkinchi tomondan, aynan shu yillarda kollektivlashtirish og'ir oqibatlarga olib keldi va paxta yakkahokimligi kuchaydi. Diniy muassasalar yopildi, an'anaviy turmush tarziga qarshi kampaniyalar o'tkazildi.
Ikromov bu siyosatning ijrochisi edi β u markazdan kelgan ko'rsatmalarni bajarardi.
Qatag'on
1937-yilda Ikromov lavozimidan chetlatildi va hibsga olindi.
U 1938-yilda Moskvadagi ochiq sud jarayoniga tortildi. Bu Buxarin va boshqalar ishi deb ataladigan mashhur jarayon edi; unda Fayzulla Xo'jayev ham ayblanuvchi sifatida chiqdi.
Ikromovga davlatga qarshi til biriktirish ayblovi qo'yildi. Sud uni o'limga hukm qildi.
Ayblovlar to'qib chiqarilgan edi. U 1957-yilda oqlangan.
O'sha davr manzarasi
Ikromov va Xo'jayevning bir jarayonda ayblanishi tasodif emas edi.
1937-1938-yillarda O'zbekiston rahbariyati deyarli butunlay almashtirildi. Partiya, hukumat, ilm va adabiyot sohasidagi yetakchi kishilar hibsga olindi.
Shu qisqa davrda respublika o'zining ko'plab tajribali kadrlaridan ayrildi. Bunday almashuv boshqaruvda uzilish qoldiradi: tajriba ko'proq kishilar orqali uzatilgani uchun u bilan birga yo'qoladi. Shuning uchun bu davr faqat shaxsiy taqdirlar ro'yxati emas, balki idoraviy xotira qanday uzilgani haqidagi mavzu sifatida ham o'rganiladi.
Merosi
Akmal Ikromov nomi qatag'on davri tarixi bilan chambarchas bog'liq.
Uning taqdiri sovet tuzumining o'z rahbarlarini ham ayamaganini ko'rsatadi: u tuzumga sodiq xizmat qilgan, ammo bu uni saqlab qola olmagan.
Uning o'g'li Kamol Ikromov keyinchalik yozuvchi bo'lib, otasi taqdiri haqida asar yozgan. Oqlash qarorlaridan keyin bu davr hujjatlari o'rganish uchun ochila boshladi va sud jarayonlari tarixchilar uchun alohida mavzuga aylandi.