Amir Olimxon β Buxoro amirligining so'nggi amiri
Amir Olimxon 1910-1920-yillarda Buxoro amirligini boshqargan so'nggi hukmdor. Qizil Armiya Buxoroni egallagach, u Afg'onistonga qochib, umrini surgunda tugatgan.
Hayoti
Amir Olimxon 1880-yilda tug'ilgan. U Buxoro amiri Abdulahadxonning o'g'li edi.
Yoshligida Peterburgda ta'lim olgan β otasi uni Rossiya imperiyasi poytaxtiga o'qishga yuborgan. U yerda u rus tili va boshqaruv tartibi bilan tanishgan.
1910-yilda otasi vafotidan keyin taxtga o'tirdi.
Boshqaruvi
Olimxon hokimiyatga kelganda Buxoro amirligi allaqachon Rossiya protektorati edi β bu maqom 1868-yildan beri saqlanardi.
Hukmronligining boshida u ba'zi islohotlarni e'lon qildi, ammo ular amalda joriy etilmadi. Saroydagi konservativ kuchlar va ruhoniylar har qanday yangilikka qarshi turardi.
Jadidlar β ma'rifatparvar harakat vakillari amirlikda maktab va matbuot islohotini talab qildi. Olimxon dastlab ularga yon bosgandek bo'ldi, keyin esa ta'qib boshladi. Bu ziddiyat amirlik ichidagi bo'linishni chuqurlashtirdi.
1917-yildan keyin
Rossiyada inqilob bo'lgach, protektorat tizimi qulab tushdi va Buxoro qisqa muddat mustaqil bo'lib qoldi.
1918-yilda bolsheviklarning Buxoroni egallashga urinishi muvaffaqiyatsiz tugadi. Bu Olimxonga bir necha yil vaqt berdi, ammo u bu davrni davlatni mustahkamlashga sarflay olmadi.
Amirlikning tugashi
1920-yil sentyabrida Qizil Armiya Mixail Frunze boshchiligida Buxoroga hujum qildi.
Shahar bir necha kunlik jangdan keyin egallandi. Ark qal'asi va shaharning bir qismi o'q otishlar natijasida vayron bo'ldi.
Olimxon avval sharqiy viloyatlarga chekindi, u yerdan qarshilikni davom ettirishga urindi, so'ng Afg'onistonga o'tib ketdi.
Buxoro amirligi o'rnida Buxoro Xalq Sovet Respublikasi tuzildi va u ko'p o'tmay Sovet Ittifoqi tarkibiga qo'shildi.
Surgundagi hayoti
Olimxon umrining qolgan qismini Kobulda o'tkazdi. U 1944-yilda shu yerda vafot etgan.
Surgunda u o'z xotiralarini yozib qoldirgan β bu asar amirlikning so'nggi yillari va uning qulashi haqida hukmdorning o'z nuqtayi nazarini beruvchi manba.
Merosi
Amir Olimxon Markaziy Osiyodagi uch asrlik xonlik davrining oxirgi hukmdori sifatida qaraladi. Uning davri bilan mintaqadagi an'anaviy davlatchilik yakunlandi va sovet davri boshlandi. Hukmdorning o'z qo'li bilan yozilgan xotira nodir manba turiga kiradi: unda voqealar ishtirokchi nigohi bilan bayon etiladi, shu bilan birga muallifning o'z mavqeini oqlash istagi ham sezilib turadi. Shuning uchun bunday matn boshqa manbalar bilan qiyoslab o'qiladi.