Birinchi Panipat jangi (1526) β Boburiylar saltanati asosi
1526-yilda Bobur ancha kam kuch bilan Dehli sultoni Ibrohim Lo'diyni yengdi: zambarak ovozi jang fillarini cho'chitdi, otliqlar esa qanotdan aylanib o'tdi. G'alaba uch asrlik saltanatga asos soldi.
Jang oldidan
Bobur Movarounnahrdagi taxtni yo'qotgach, Kobulda o'rnashgan edi.
U bir necha bor Samarqandni qaytarib olishga urindi va har safar muvaffaqiyatsizlikka uchradi.
Shundan keyin u e'tiborini janubga qaratdi. Hindistonga bir necha kichik yurishdan so'ng, 1526-yilda hal qiluvchi yurish boshlandi.
Kuchlar nisbati
Panipat yaqinidagi jangda kuchlar juda notekis edi.
Ibrohim Lo'diy qo'shini ancha katta bo'lgan va unda jang fillari bor edi.
Boburning kuchi bir necha barobar kam edi.
Boburning taktikasi
Bobur bir necha yechimni birlashtirdi.
U aravalarni zanjir va arqon bilan bog'lab, mudofaa chizig'i tuzdi. Ular orasida bo'shliq qoldirildi β otliqlar shu yerdan chiqib hujum qilardi.
Chiziq ortiga zambarak va miltiqchilarni joylashtirdi.
Qanotlarga otliqlar qo'yildi β ularning vazifasi dushmanni aylanib o'tib, orqadan urish edi. Bu usul "tulg'ama" deb ataladi va u dasht harbiy an'anasidan olingan.
Jang
Lo'diy qo'shini hujumga o'tdi va tor joyda tiqilib qoldi.
Zambaraklar ovozi fillarni cho'chitdi β ular orqaga qaytib, o'z qo'shinini toptadi.
Bobur otliqlari qanotlardan aylanib o'tib, dushmanni qurshab oldi.
Jang bir necha soatda hal bo'ldi. Ibrohim Lo'diy halok bo'ldi.
Nima uchun Bobur g'olib chiqdi
Uning ustunligi son emas, tashkilotda edi.
O't ochar qurol Hindistonda yangilik hisoblanardi. Ammo asosiy narsa qurolning o'zi emas, uni qanday ishlatish: Bobur mudofaa chizig'i, artilleriya va harakatchan otliqni bitta tizimga birlashtirdi.
Bu tajribani u Usmonlilar va Safaviylar urushidan bilgan β Chaldiron jangi o'n ikki yil oldin bo'lgan edi.
Natijasi
Bobur Dehli va Agrani egalladi.
Ammo jang saltanatga asos soldi, uni mustahkamlamadi: bir yildan keyin Xonuva jangida rajputlar bilan to'qnashuv bo'ldi va faqat shundan keyin hokimiyat mustahkamlandi.
Merosi
Panipat Janubiy Osiyo tarixining burilish nuqtalaridan biri hisoblanadi.
U asos solgan saltanat uch asrdan ortiq yashadi va Hindiston madaniyatiga chuqur iz qoldirdi β Toj Mahal shu saltanat davrida qurilgan.
Panipat maydoni tarixda uch marta hal qiluvchi jang joyi bo'lgan β u Dehliga olib boruvchi yo'lda joylashgani sabab. Jang shuni ham ko'rsatadi: tor maydonda katta qo'shin o'z sonini bir vaqtda ishlata olmaydi.