Buxoro amirligi β islom ta'limining markazi
Poytaxtda yuzlab madrasa ishlagan va talabalar Volga bo'yidan Hindistongacha bo'lgan yerlardan kelgan. XX asr boshida jadidlar bu tizimni eskirgan deb hisoblab, yangi usul maktabini taklif qildi.
Umumiy
Buxoro amirligi XVIII asr o'rtasida mang'itlar sulolasi tomonidan tuzildi.
U 1920-yilgacha mavjud bo'ldi.
Uning hududi Movarounnahrning markaziy qismini qamragan: Buxoro, Samarqand, Qarshi, Shahrisabz va janubiy viloyatlar.
Buxoroi sharif
Shahar "Buxoroi sharif" β muqaddas Buxoro deb atalardi.
Bu bo'sh unvon emas edi: shaharda yuzlab madrasa va masjid bor edi.
Talabalar butun mintaqadan β Volga bo'yi, Sharqiy Turkiston, Afg'oniston va Hindistondan kelardi.
Ta'lim tizimi an'anaviy edi: talaba o'nlab yil o'qir, matnlarni yodlar va sharhlar o'rganardi.
Ta'lim tanqidi
XX asr boshida bu tizim tanqid ostiga olindi.
Jadidlar uni eskirgan deb hisobladi: bolalar yillab matn yodlar, ammo dunyoviy bilim olmasdi.
Ular yangi usul maktabini taklif qildi: tovush usuli, sinf, dunyoviy fanlar.
Bu ziddiyat keskin bo'ldi β konservativ ulamolar jadidlarni bid'atchi deb ayblardi.
Iqtisod
Amirlik iqtisodi dehqonchilik va savdoga tayanardi.
Paxta, ipak, quruq meva va qorako'l teri asosiy mahsulot edi.
Rossiya protektoratidan keyin paxta maydonlari kengaydi va amirlik Rossiya to'qimachilik sanoatiga xomashyo yetkazib berdi.
Temir yo'l qurildi β u savdoni tezlashtirdi, ammo bog'liqlikni ham kuchaytirdi.
Ark
Ark qal'asi amirlarning qarorgohi bo'lgan.
Bu shahar ichidagi shahar edi: unda saroy, masjid, xazina, zindon va ustaxonalar joylashgan.
U ming yildan ortiq davomida bir necha bor buzilib, qayta qurilgan.
1920-yilda Qizil Armiya hujumida uning katta qismi vayron bo'ldi.
Protektorat davri
1868-yildan amirlik Rossiya protektorati edi.
Bu g'ayrioddiy holat yaratdi: amirlik rasman mavjud, o'z hukmdori, qonuni va tangasi bor β ammo tashqi siyosat huquqi yo'q.
Rossiya ichki ishlarga kam aralashdi β bu ataylab qilingan: an'anaviy tuzilmani saqlash arzonroq va xavfsizroq edi.
Natijada amirlikda islohot deyarli bo'lmadi.
Yakuni
1920-yilda amirlik ag'darildi.
O'rnida Buxoro Xalq Sovet Respublikasi tuzildi. Uning birinchi rahbari Fayzulla Xo'jayev β sobiq jadid bo'ldi.
Respublika ko'p o'tmay Sovet Ittifoqi tarkibiga qo'shildi.
Merosi
Buxoro tarixiy markazi butunligicha saqlanib qolgan va u YuNESKO ro'yxatiga kiritilgan.
Amirlik Markaziy Osiyodagi an'anaviy davlat va ta'lim tizimining so'nggi ko'rinishi sifatida o'rganiladi.