Husayn Boyqaro β Hirot madaniy yuksalishining homiysi
Husayn Boyqaro 1469-yildan 1506-yilgacha Hirotni boshqargan va Alisher Navoiy bilan hamkorlikda shaharda kamdan-kam uchraydigan madaniy muhit yaratgan. U "Husayniy" taxallusi bilan she'r yozgan.
Hayoti
Husayn Boyqaro 1438-yilda tug'ilgan. U temuriylar xonadoniga mansub edi.
Yoshligida Alisher Navoiy bilan birga o'qigan β bu do'stlik keyinchalik ikkalasining hayotini belgilab berdi.
Taxt uchun uzoq kurashdan so'ng, u 1469-yilda Hirot hokimiyatini qo'lga oldi va 1506-yilgacha hukmronlik qildi.
Boshqaruvi
Boyqaro davri temuriylar davlatining so'nggi barqaror pallasi bo'ldi.
U harbiy jihatdan kuchli hukmdor emas edi va hududini kengaytirmadi. Uning davlati ham ichki nizolardan xoli emasdi β o'g'illari bilan ziddiyat uzoq davom etgan.
Ammo aynan shu davrda Hirot madaniy jihatdan eng yuqori cho'qqiga chiqdi.
Navoiy bilan hamkorlik
Boyqaro taxtga chiqqach, Navoiyni saroyga taklif qildi va unga yuqori lavozim berdi.
Bu ikkovining munosabati odatiy hukmdor-amaldor aloqasidan farq qilardi. Navoiy rasmiy mansabdan chekingandan keyin ham ta'sirini saqlab qoldi va shahar obodonchiligiga o'z mablag'ini sarfladi.
Boyqaro esa unga erkinlik berdi. Natijada davlat homiyligi va shaxsiy tashabbus birlashib, Hirotda kamdan-kam uchraydigan muhit yaratildi.
Hirot maktabi
Boyqaro davrida Hirotda bir vaqtning o'zida bir qancha yirik siymo ijod qildi.
Abdurahmon Jomiy fors she'riyatining so'nggi buyuk namoyandalaridan biri sanaladi. Kamoliddin Behzod miniatyura san'atini yangi darajaga ko'tardi β uning asarlari Sharq tasviriy san'atining cho'qqisi hisoblanadi.
Shahar madrasalari, kutubxonasi va kitobat ustaxonasi butun mintaqadan iste'dodlarni jalb qilgan.
Shoir sifatida
Boyqaro o'zi ham she'r yozgan va "Husayniy" taxallusini ishlatgan. Uning turkiy tildagi devoni saqlanib qolgan.
Bu tasodifiy mashg'ulot emas edi: hukmdorning she'riyat bilan shug'ullanishi o'sha davr saroy madaniyatining bir qismi bo'lgan va u adabiy muhitni tushunib qo'llab-quvvatlashiga yordam bergan.
Merosi
Boyqaro 1506-yilda vafot etdi. Oradan bir yil o'tmay Hirot Shayboniyxon qo'liga o'tdi va temuriylar davri yakunlandi.
Uning davri "Hirot uyg'onishi" deb ataladi. Bu davr madaniyati keyinchalik Boburiylar orqali Hindistonga ham ko'chdi β Bobur Hirotda ko'rganlarini o'z asarida hayrat bilan tasvirlagan. Madaniy yuksalish odatda bir necha shartning bir vaqtda to'g'ri kelishini talab qiladi: barqaror homiylik, ustaxona va kutubxona kabi muassasalar, hamda bir avlodda to'plangan iste'dod. Shu shartlardan biri yo'qolsa, muhit ham tez tarqalib ketadi.