Imom al-Buxoriy β "Sahih" to'plami muallifi
Buxoroda tug'ilgan Imom al-Buxoriy hadislarni to'plash va tekshirishga umrini bag'ishladi. Uning "Sahih" to'plami sunniy islomda Qur'ondan keyingi eng nufuzli manba hisoblanadi.
Hayoti
Muhammad ibn Ismoil al-Buxoriy 810-yilda Buxoroda tug'ilgan. Otasidan erta ayrilgan va onasi tarbiyasida ulg'aygan.
Manbalarda uning xotirasi g'oyat kuchli bo'lgani qayd etiladi β bu hadis ilmi uchun asosiy qobiliyat hisoblanardi, chunki ish yozma manbalarga emas, eshitib yodlashga tayanardi.
O'n olti yoshida onasi va akasi bilan haj safariga chiqqan, so'ng ilm izlab uzoq yillar sayohat qilgan. U Makka, Madina, Bag'dod, Basra, Kufa, Misr va Shom shaharlarida bo'lib, yuzlab muhaddislardan hadis eshitgan. Bu safarlar o'n olti yil davom etgan.
"Sahih" to'plami
Al-Buxoriyning asosiy asari "Al-jome as-sahih" deb ataladi.
Uning ishi hadislarni shunchaki to'plashdan iborat emas edi. Asosiy mehnat tanlashga β har bir rivoyatning ishonchliligini tekshirishga sarflangan. Al-Buxoriy hadisni qabul qilishdan oldin uni yetkazgan kishilarning zanjirini o'rganar, ularning hayoti, xotirasi va halolligi haqidagi ma'lumotlarni qiyoslardi.
Manbalarga ko'ra, u olti yuz mingga yaqin rivoyatni ko'rib chiqqan va ulardan faqat kichik qismini to'plamiga kiritgan. Ya'ni asarning qiymati unga nima kirgani bilan emas, nima kirmagani bilan ham belgilanadi.
To'plam mavzular bo'yicha boblarga ajratilgan β tahorat, namoz, savdo, meros kabi. Bu tuzilish undan amaliy foydalanishni osonlashtirgan va uni huquqiy manba sifatida qulay qilgan.
Usuli
Al-Buxoriy o'z shartlarini boshqalarnikidan qattiqroq qo'ygan. Masalan, u rivoyat zanjiridagi ikki kishining shunchaki bir davrda yashagani yetarli emas, balki ular haqiqatan uchrashgani isbotlanishini talab qilgan.
Bu talab kichik ko'rinsa ham, natijaga jiddiy ta'sir qilgan: uning tufayli ko'plab rivoyatlar to'plamdan tashqarida qolgan. Aynan shu qat'iylik asarga alohida nufuz bergan. Sunniy an'anada "Sahih al-Buxoriy" Qur'ondan keyingi eng ishonchli kitob sifatida qaraladi.
Keyingi yillari
Umrining oxirida al-Buxoriy Nishopurda, so'ng Buxoroda mahalliy hokimlar bilan ziddiyatga uchradi. Rivoyatga ko'ra, u hokimning farzandlariga alohida dars berishdan bosh tortgani sabab shahardan chiqib ketishga majbur bo'lgan.
U 870-yilda Samarqand yaqinidagi Xartang qishlog'ida vafot etdi. Hozirgi Payariq tumanidagi shu joyda uning maqbarasi joylashgan.
Merosi
Al-Buxoriy asari hadis ilmida tekshirish va tanlash mezonlarini o'rnatgan namuna hisoblanadi. Undan keyingi to'plamlar shu usulga tayangan va uning shogirdi Muslim ham shunga yaqin uslubda ish olib borgan.
Samarqand yaqinidagi maqbarasi ziyoratgohga aylangan. Toshkentdagi islom instituti uning nomi bilan atalgan.