Konstantinopolning qulashi (1453) β bir davrning yakuni
1453-yilda Mehmed II qo'shini yetti haftalik qamaldan keyin Konstantinopolni egalladi. Ulkan zambaraklar asrlar davomida ishonchli bo'lgan tosh devorni eskirtirdi, imperiya esa tugadi.
Shaharning ahamiyati
Vizantiya davlati ming yildan ortiq vaqt davomida Konstantinopoldan boshqarilgan.
U Yevropa va Osiyo tutashgan nuqtada, bo'g'oz bo'yida joylashgan β bu uni savdo va harbiy jihatdan g'oyat muhim qilardi.
Unga qarshi o'nlab marta qo'shin tortilgan va shahar uzoq vaqt olinmas degan nom qozongan edi.
Zaiflashuv
1453-yilga kelib imperiya nomigagina qolgan edi.
Uning hududi shahar va uning atrofidan iborat. Aholi soni keskin kamaygan β bir necha yuz ming o'rniga bir necha o'n ming.
Xazina bo'sh, qo'shin yo'q edi.
To'rtinchi salib yurishi ham o'z rolini o'ynagan: 1204-yilda salibchilar shaharni talagan va imperiya bu zarbadan to'liq tiklana olmagan.
Qamal
Sulton Mehmed II 1453-yil aprelida qamal boshladi.
Sultonning qo'lidagi eng kuchli vosita venger ustasi Urban quygan ulkan zambaraklar bo'ldi.
Bu texnologik burilish bo'ldi: asrlar davomida qalin toshdan qurilgan istehkom eng ishonchli panoh sanalgan, endi esa zambarak uning davrini tugatdi.
Qamal yetti hafta cho'zildi. Kunduzi to'p zarbidan ochilgan tirqishlarni himoyachilar tun bo'yi yamab chiqardi.
Kemalarni o'tkazish
Oltin Shox ko'rfazining og'ziga zanjir tortilgan, suv yo'li yopiq edi.
Mehmed to'siqni chetlab o'tdi: moy surtilgan yog'och taxta yo'l yasatib, kemalarni quruqlik orqali, tepalik oshirib sudratdi. Tong otganda ko'rfaz suvida o'nlab kema turardi.
Sonlari allaqachon yetmayotgan mudofaachilar endi kuchini yana bir tomonga ajratishga majbur bo'ldi.
Yakuniy hujum
So'nggi va hal qiluvchi zarba 29-may kuni berildi.
Mudofaaga boshchilik qilgan sarkarda og'ir yaralanib orqaga chekingach, safdagi intizom yemirildi.
Imperiyaning so'nggi hukmdori Konstantin XI shu jangda hayotdan ko'z yumdi. Uni o'liklar orasidan topa olishmadi va bu holat keyinchalik ko'plab afsonaga sabab bo'lgan.
Oqibatlari
Shu bilan Rim imperiyasidan qolgan oxirgi yirik bo'lak, ya'ni Vizantiya, tarix sahnasidan chiqdi.
Mehmed shaharni o'z davlatining bosh shahri deb e'lon qildi va uni yangidan aholi bilan to'ldirishga kirishdi. U turli dindagi jamoalarga o'z ichki ishlarini yuritish huquqini berdi.
Aya Sofiya bundan buyon masjid sifatida ish ko'ra boshladi.
Bilvosita oqibatlar
Voqeaning uzoq ta'siri kengroq bo'ldi.
Quruqlik orqali sharqqa boradigan savdo yo'llari og'irlashdi va yevropaliklar suv ustidan boshqa yo'nalish qidira boshladi. Buyuk geografik kashfiyotlarni harakatga keltirgan sabablardan biri ana shu deb qaraladi β qirq yildan keyin Kolumb yo'lga chiqdi.
Shaharni tashlab chiqqan yunon bilimdonlari Italiyada boshpana topdi va qadimgi qo'lyozmalarni o'zlari bilan birga olib bordi. Uyg'onish davrining shakllanishiga bu ham hissa qo'shgan deb hisoblanadi.
Davr chegarasi
O'rta asrlar qachon nihoyasiga yetgani haqida gap ketganda, ko'pincha 1453-yil shartli chegara sifatida tilga olinadi.
Albatta, bu shartlilikdan boshqa narsa emas: tarix bir kecha-kunduzda burilib ketmaydi. Ammo voqea shu qadar kuchli ramziy ma'no kasb etganki, uni davrlar orasidagi ajratuvchi nuqta deb qabul qilishgan.
Merosi
Konstantinopolning qulashi jahon tarixining eng ko'p yozilgan voqealaridan biri.
U texnologik o'zgarish qanday qilib asrlar davomida ishlagan mudofaani bir zumda eskirtirishi mumkinligining klassik misoli hisoblanadi.