Manzikert jangi (1071) β Anadoliga yo'l ochgan to'qnashuv
1071-yilda saljuqiylar Manzikert yonida Vizantiya qo'shinini mag'lub etib, imperator asirga tushdi. Bu jang turkiy xalqlarning Anadoliga ko'chishini boshlab berdi.
Jang oldidan
XI asr o'rtalarida saljuqiylar Eron va Iroqni bo'ysundirib, g'arbga siljidi.
Ular Vizantiya chegarasiga bosim o'tkaza boshladi. Imperator Roman IV bu bosimni to'xtatish uchun katta yurish uyushtirdi.
Jang
1071-yilda Manzikert yaqinida β hozirgi Turkiyaning sharqida β jang bo'ldi.
Vizantiya qo'shini son jihatidan ustun edi, ammo uning tarkibi zaif tomon bo'lib chiqdi: unda ko'plab yollanma askar bor edi va ularning sadoqati shubhali edi.
Saljuqiylar odatiy ko'chmanchi taktikasini qo'lladi: yaqinlashib o'q otish, keyin chekinish. Vizantiyaliklar ularni quvib, safini uzaytirdi.
Hal qiluvchi paytda vizantiya qo'shinining bir qismi β raqib siyosiy guruhga mansub sarkarda boshchiligidagi zaxira β jang maydonini tark etdi.
Imperator qurshovda qoldi va asirga tushdi.
Sultonning munosabati
Saljuqiy sultoni Alp Arslon asir imperatorga hurmat ko'rsatdi.
Manbalarga ko'ra, u imperatorni ozod qildi β to'lov va shartnoma evaziga.
Bu qaror g'ayrioddiy edi: sulton hududni bosib olishni emas, tinch qo'shni bo'lishni ko'zlagan.
Kutilmagan oqibat
Ammo natija sultonning rejasidan boshqacha chiqdi.
Roman IV poytaxtga umuman qaytmadi: u hali asirlikda ekan taxtdan ag'darildi, ozod bo'lgach ichki urushda yengildi va ko'r qilindi. Shartnoma kuchini yo'qotdi.
Imperiyada fuqarolar urushi boshlandi. Chegara himoyasiz qoldi.
Shundan keyin turkiy qabilalar Anadoliga to'siqsiz kirib kela boshladi. Bir necha o'n yil ichida yarimorolning katta qismi ular qo'liga o'tdi.
Uzoq ta'siri
Manzikertning ahamiyati jangning o'zidan ancha kengroq.
U turkiy xalqlarning Anadoliga ko'chishini boshlab berdi β bugungi Turkiyaning shakllanishi shu jarayondan kelib chiqadi.
Vizantiya esa eng muhim hududlaridan β askar va oziq-ovqat manbaidan ayrildi. Shundan keyin u tiklana olmadi.
Imperator yordam so'rab g'arbga murojaat qildi va bu salib yurishlarining boshlanishiga turtki bergan omillardan biri bo'ldi.
Merosi
Manzikert Turkiyada milliy tarixning boshlanish sanalaridan biri sifatida qaraladi.
Vizantiya tarixnavisligida esa u imperiyaning tanazzuli boshlangan nuqta deb baholanadi. Jang chegara mudofaasi tushunchasini tushuntiruvchi misol sifatida ham keltiriladi. Chegara bitta chiziq emas, balki qo'shin, aholi va boshqaruvdan iborat qatlam bo'lgan. Shu qatlam buzilganda yo'qotish bir jang bilan cheklanmaydi β ortidagi butun hudud himoyasiz qoladi.