Najmiddin Kubro β kubroviya tariqati asoschisi
Xorazmlik Najmiddin Kubro tasavvufda o'z maktabini yaratdi va ruhiy holatlarni tahlil qilish bo'yicha asarlar yozdi. U 1221-yilda Urganch mudofaasida halok bo'lgan.
Hayoti
Najmiddin Kubro 1145-yilda Xorazmda, Xiva atrofida tug'ilgan.
Yoshligida u ilm izlab Misr, Eron va Iroqqa safar qilgan. Manbalarga ko'ra, dastlab u hadis va kalom bilan shug'ullangan va bahsda kuchli bo'lgani uchun unga "Kubro" laqabi berilgan.
Keyinchalik u tasavvufga yuz burdi va Xorazmga qaytib, o'z maktabini tashkil etdi. Uning atrofida ko'plab shogirdlar to'plandi.
Ta'limoti
Kubro ta'limotining o'ziga xosligi ruhiy holatlarni batafsil tahlil qilishida.
U so'fiy o'z yo'lida boshdan kechiradigan ichki kechinmalarni tizimli tasvirlashga urindi: qanday bosqichlar bo'ladi, ularda nima ko'riladi, qaysi belgilar nimadan darak beradi. Asarlarida nur va ranglar timsoli alohida o'rin tutadi β u turli rangdagi nurlarni ruhiy holatning belgilari sifatida izohlagan.
Bu yondashuv keyingi tasavvuf adabiyotida keng qo'llanildi. Tariqat so'zi yo'l degan ma'noni beradi: shogird ustoz rahbarligida bosqichma-bosqich o'tadigan ruhiy tarbiya tartibi. Har bir maktab bu yo'lni o'zicha tuzgan, shuning uchun bosqichlarni tavsiflash usuli maktabdan maktabga farq qilgan.
Shogirdlari
Kubro maktabidan bir qator mashhur siymolar chiqqan. Uning shogirdlari ta'limotni Xurosondan Kichik Osiyo va Hindistongacha olib bordi.
Kubroviya tariqati keyinchalik bir necha tarmoqqa bo'linib ketdi va mintaqadagi boshqa tasavvuf an'analariga ta'sir ko'rsatdi.
Halokati
1221-yilda mo'g'ul qo'shini Urganchni qamal qildi.
Rivoyatga ko'ra, mo'g'ullar Kubroning obro'sini bilib, unga shahardan omon chiqib ketish taklifini yuborgan. U rad etgan va shahar aholisi bilan qolishni tanlagan.
Kubro Urganch mudofaasida, yetmish besh yoshdan oshgan chog'ida halok bo'ldi. Bu voqea uning nomini nafaqat tasavvuf, balki xalq xotirasida ham mustahkamladi.
Merosi
Kubro asarlari tasavvufning nazariy adabiyotida muhim o'rin tutadi β ular ruhiy tajribani ilmiy tahlil qilishga urinishning erta namunasi hisoblanadi.
Urganchdagi maqbarasi Xorazmdagi asosiy ziyoratgohlardan biri. Uning halokati bilan bog'liq voqea esa mo'g'ul bosqini davrining eng ko'p eslanadigan lavhalaridan biri bo'lib qolgan. Tariqat ta'limoti esa qo'lda ko'chirilgan yozuvlar orqali ko'paytirilib, avloddan avlodga yetib kelgan. Tadqiqotchilar ular orqali o'sha davr ruhiy hayoti va tafakkur tarzini o'rganadi. Ziyoratgohning saqlanib qolgani esa bunday xotira qanchalik uzoq davom etishi mumkinligini ko'rsatadi.