Oybek β "Navoiy" romani muallifi
Oybek XX asr o'zbek nasrining yirik vakili bo'lib, "Qutlug' qon" va "Navoiy" romanlarini yozgan. "Navoiy" ustida ishlashdan oldin u manbalarni va XV asr Hirot tarixini uzoq o'rgangan.
Hayoti
Oybekning asl ismi Muso Toshmuhammad o'g'li. U 1905-yilda Toshkentda, to'quvchi oilasida tug'ilgan.
Dastlab eski maktabda, keyin yangi usul maktabida o'qigan. Keyinchalik oliy ta'lim olib, adabiyotshunoslik bilan shug'ullangan.
Oybek 1968-yilda vafot etgan.
Ijodining boshlanishi
Oybek she'r bilan boshlagan va dastlabki to'plamlari 1920-yillarda chiqqan.
Ammo uning asosiy kuchi nasrda ochildi. U roman janriga o'tib, o'zbek adabiyotida shu yo'nalishni rivojlantirgan yozuvchilardan biriga aylandi.
Qutlug' qon
"Qutlug' qon" romani 1940-yilda bosilgan.
Asar XX asr boshidagi Turkiston hayotini tasvirlaydi. Bosh qahramon Yo'lchi β qishloqdan shaharga kelgan yigit; uning taqdiri orqali o'sha davr jamiyatidagi tabaqalanish va ijtimoiy adolatsizlik ko'rsatiladi.
Roman sovet adabiy siyosati talablariga mos yozilgan, ammo undagi kundalik hayot tasviri va til boyligi asarga mustaqil qiymat beradi.
Navoiy
Oybekning eng mashhur asari β "Navoiy" romani, 1944-yilda bosilgan.
Bu Alisher Navoiy hayotiga bag'ishlangan tarixiy roman. Unda XV asr Hirotining madaniy muhiti, Navoiy va Husayn Boyqaro munosabati, shoir va hokimiyat o'rtasidagi ziddiyat tasvirlanadi.
Asar yozilishidan oldin Oybek uzoq tayyorgarlik ko'rdi: manbalarni o'rgandi, davr tarixini tadqiq qildi. Shu sababli roman badiiy asar bo'lishi bilan birga tarixiy jihatdan ham puxta.
"Navoiy" o'zbek tarixiy roman janrining namunasi hisoblanadi va ko'plab tillarga tarjima qilingan. Tarixiy roman janri yozuvchidan ikki xil mahorat talab qiladi: manba bilan ishlash aniqligi va badiiy tasavvur erkinligi. Bu ikkisi ko'pincha bir-biriga qarshi turadi β hujjatga qattiq bog'langan matn quruq chiqadi, erkin to'qima esa ishonchni yo'qotadi.
Ilmiy faoliyati
Oybek adabiyotshunos sifatida ham ishlagan. U Navoiy ijodi bo'yicha tadqiqotlar olib borgan va akademik unvoniga sazovor bo'lgan.
Shuningdek, u Pushkin va boshqa mualliflarni o'zbek tiliga tarjima qilgan.
Merosi
Oybek XX asr o'zbek nasrining markaziy siymolaridan biri hisoblanadi.
Uning "Navoiy" romani o'zbek klassik merosini keng o'quvchiga tanishtirishda muhim rol o'ynadi. Klassik meros odatda tayyorgarlik talab qiladi: eski til, murakkab vazn, tanish bo'lmagan ishoralar. Roman shakli esa shu to'siqni aylanib o'tadi va o'quvchini avval qiziqtirib, keyin asl manbaga olib boradi. Toshkentdagi muzey, ko'cha va metro bekati uning nomi bilan atalgan.