O'zbekiston β Markaziy Osiyoning qoq markazi
Ikki karra quruqlik bilan o'ralgan mamlakat Qizilqum choli, Amudaryo va Sirdaryo oralig'ida yotadi. Al-Xorazmiy, Ibn Sino va Ulug'bek merosi hamda Orolning qurishi uning ikki yuzi.
Geografiya
O'zbekiston Markaziy Osiyoning qoq o'rtasida joylashgan. Mamlakat dunyodagi ikkita ikki karra quruqlik bilan o'ralgan davlatdan biri: okeanga chiqish uchun kamida ikkita chegarani kesib o'tish kerak.
Qo'shnilari β Qozog'iston, Qirg'iziston, Tojikiston, Afg'oniston va Turkmaniston. Hududning katta qismini Qizilqum choli va tekisliklar egallaydi. Sharq va janubi-sharqda Tyanshan hamda Pomir-Oloy tog' tizmalari ko'tariladi.
Tabiat va iqlim
Iqlim keskin kontinental: yozi uzoq va issiq, qishi qisqa lekin sovuq bo'lishi mumkin. Yog'in kam, asosan bahor va kuzda tushadi.
Ikki asosiy daryo β Amudaryo va Sirdaryo β dehqonchilikning asosi. Ularning suvi sug'orishga keng ishlatilgani Orol dengizining qurishiga olib keldi. Bu mintaqadagi eng og'ir ekologik muammo hisoblanadi.
Tarix
Bu yerlar qadimdan Buyuk ipak yo'lining kesishgan nuqtasi bo'lgan. Samarqand, Buxoro va Xiva savdo, ilm va me'morchilik markazlari sifatida shuhrat qozongan.
Al-Xorazmiy algebra asoslarini yaratdi, Ibn Sino tibbiyot qomusini yozdi, Ulug'bek Samarqandda rasadxona qurdi. XIV asrda Amir Temur tuzgan davlat Samarqandni poytaxt qildi.
Keyinchalik hudud Rossiya imperiyasi, so'ng Sovet Ittifoqi tarkibiga kirdi. O'zbekiston 1991-yilda mustaqillikka erishdi.
Poytaxt va shaharlar
Toshkent β poytaxt va Markaziy Osiyodagi eng yirik shaharlardan biri. Mintaqada birinchi bo'lib metro qurilgan shahar.
Samarqand Registon maydoni va Bibixonim masjidi bilan, Buxoro madrasalari va Ark qal'asi bilan, Xiva esa butunligicha saqlanib qolgan Ichan qal'a bilan mashhur. Uchala shahar ham YuNESKO jahon merosi ro'yxatida.
Til va din
Davlat tili β o'zbek tili, u turkiy tillar oilasiga mansub. Rus tili muloqotda keng qo'llaniladi, qoraqalpoq tili Qoraqalpog'istonda rasmiy maqomga ega.
Aholining aksariyati islom dinining sunniy yo'nalishiga mansub. Mamlakatda diniy bag'rikenglik an'anasi mavjud.
Madaniyat
Milliy taom β palov. Har viloyatning o'z uslubi bor: Toshkent, Samarqand va Buxoro palovlari pishirish tartibi bilan farq qiladi.
An'anaviy hunarmandchilikda kulolchilik, ipak to'qish, misgarlik va yog'och o'ymakorligi alohida o'rin tutadi. Navro'z bahorgi asosiy bayram sifatida keng nishonlanadi. Maqom musiqasi va xalq dostonlari og'zaki merosning muhim qismi.
Iqtisodiyot
Iqtisodiyot asosini tabiiy gaz, oltin, mis, paxta va qishloq xo'jaligi tashkil etadi. Mamlakat oltin qazib chiqarish bo'yicha dunyodagi yirik davlatlar qatoriga kiradi.
Xizmat ko'rsatish sohasi, turizm va axborot texnologiyalari iqtisodiyotning tez o'sayotgan yo'nalishlari hisoblanadi. Aholining katta qismi yosh bo'lgani mehnat bozorining asosiy xususiyati hisoblanadi.
Mintaqadagi o'rni
O'zbekiston Markaziy Osiyoning aholisi eng ko'p davlati. U Markaziy Osiyodagi qolgan to'rtta davlatning barchasi bilan chegaradosh yagona mamlakat, shu bois mintaqaviy transport yo'llarida markaziy o'rin egallaydi.
So'nggi yillarda qo'shni davlatlar bilan savdo va chegara masalalarida sezilarli yaqinlashuv kuzatilmoqda.