Salamis jangi (mil. av. 480) β fors yurishini sindirgan jang
Miloddan avvalgi 480-yilda yunon floti tor Salamis bo'g'ozida fors kemalarini tor-mor etdi. Femistokl jangni aynan shu joyda o'tkazishga erishgan edi: torlikda son ustunligi ish bermadi.
Jang oldidan
Fermopil dovoni o'tilgach, fors qo'shini yo'lida to'siq qolmadi.
Afina bo'shatildi va shahar yondirildi. Aholi Salamis oroli va qo'shni joylarga ko'chirilgan edi.
Yunon floti Salamis bo'g'ozida to'plangan.
Bahs
Yunon sarkardalari orasida bahs bor edi.
Ko'pchilik janubga chekinib, Korinf bo'yni yaqinida mudofaa olishni yoqladi β ularning shahri o'sha tomonda edi.
Afinalik Femistokl esa Salamisda jang qilishni talab qildi.
Uning dalili aniq edi: bo'g'oz tor, forslarning son ustunligi u yerda ishlamaydi. Ochiq dengizda esa ular yunon flotini qurshab olardi.
Hiyla
Femistokl kengashni ishontira olmagach, hiyla ishlatdi.
U Kserksga maxfiy xabar yubordi: go'yo yunonlar qochmoqchi va agar fors floti bo'g'ozni berkitsa, ularni oson qo'lga kiritish mumkin.
Kserks bunga ishondi va flotni bo'g'ozga kiritdi.
Shu bilan yunonlar chekinish imkonidan mahrum bo'ldi β endi jang muqarrar edi.
Jang
Bo'g'ozda fors kemalari tiqilib qoldi.
Ularning soni ko'p edi, ammo tor joyda bu ustunlik emas, kamchilikka aylandi: kemalar bir-biriga xalaqit berdi, manevr qila olmadi.
Yunon kemalari og'irroq va mustahkamroq edi. Ular tumshuq bilan urib fors kemalarini cho'ktirdi.
Fors floti tor-mor etildi.
Kserks jangni qirg'oqdagi taxtdan kuzatib turgani rivoyat qilinadi.
Natijasi
Salamis yurishning taqdirini hal qildi.
Flotsiz qolgan Kserks quruqlikdagi ulkan qo'shinni ta'minlay olmasdi β oziq-ovqat dengiz orqali keltirilardi.
U qo'shinning katta qismini olib qaytdi. Qolgan kuch keyingi yili Plateya jangida yengildi.
Ahamiyati
Jang yunon shahar-davlatlarining mustaqilligini saqlab qoldi.
Uning uzoq oqibati ham muhokama qilinadi: Afinaning keyingi yuksalishi β demokratiya, falsafa, teatr β aynan shu davrda boshlangan.
Flotning roli siyosiy oqibat ham berdi: kemalarda eshkak eshgan kambag'al fuqarolar endi shahar himoyachisi hisoblandi va bu ularning siyosiy huquqlarini kuchaytirdi.
Merosi
Salamis qadimgi dunyoning eng muhim dengiz janglaridan biri sifatida qaraladi.
U joy tanlovi son ustunligini bekor qilishi mumkinligining klassik misoli hisoblanadi. Dengiz jangining quruqlikdagidan asosiy farqi ham shunda ko'rinadi. Yengilgan qo'shin chekinib qayta tuzilishi mumkin, dengizda esa cho'kkan kema bilan birga o'rgatilgan ekipaj ham yo'qoladi. Eshkakchilarni bir maromda ishlashga o'rgatish kemaning o'zini yasashdan ko'ra qiyinroq bo'lgan.