Sun-szi — "Urush san'ati" risolasi muallifi
Risolaning markaziy fikri kutilmagan: eng yaxshi g'alaba jangsiz erishiladi — dushmanning rejasi buziladi, ittifoqchilari ajratiladi. Unda tayyor retsept emas, fikrlash usuli o'rgatiladi.
Shaxsi
Sun-szi miloddan avvalgi VI-V asrlarda yashagan deb hisoblanadi.
Uning haqidagi ma'lumot juda kam. An'anaga ko'ra u sarkarda bo'lgan va o'z bilimini risolaga tushirgan.
Ba'zi tadqiqotchilar u umuman mavjud bo'lmagan, asar esa bir necha muallif ijodi bo'lishi mumkin deb hisoblaydi. Masala ochiq.
Risola
"Urush san'ati" o'n uch qisqa bobdan iborat.
U harbiy qo'llanma emas — unda qurol turlari yoki saf tuzilishi tasvirlanmagan.
Asar boshqa narsa haqida: qaror qabul qilish, dushmanni bilish, vaziyatni baholash.
Asosiy g'oyasi
Sun-szining markaziy fikri kutilmagan: eng yaxshi g'alaba — jangsiz erishilgan g'alaba.
Uning fikricha, urush qimmat va xavfli. Yaxshi sarkarda dushmanni jang qilmasdan taslim bo'lishga majbur qiladi: uning rejasini buzadi, ittifoqchilarini ajratadi, vaziyatini umidsiz qiladi.
Jang — oxirgi chora, boshqa yo'l qolmaganda.
Bu qarash o'sha davrdagi qahramonlik tasavvurlariga zid edi.
Ma'lumot
Sun-szi ma'lumotga katta o'rin beradi.
Uning mashhur qoidasi: o'zingni va dushmaningni bilsang, yuz jangdan xavfsiz chiqasan. O'zingni bilib dushmanni bilmasang, bir yutasan bir yutqazasan. Ikkalasini ham bilmasang, har jangda yengilasan.
U josuslikka alohida bob bag'ishlagan — bu o'sha davr adabiyotida noyob.
Moslashuvchanlik
Risoladagi yana bir asosiy g'oya: qat'iy qoida yo'q.
Sun-szi qo'shinni suvga qiyoslaydi: suvning doimiy shakli yo'q, u yer relyefiga moslashadi. Sarkarda ham vaziyatga qarab o'zgarishi kerak.
Shu sababli asarda tayyor retsept berilmaydi — unda fikrlash usuli o'rgatiladi.
Nima uchun bugungacha o'qiladi
Risolaning uzoq umr ko'rishi shu bilan izohlanadi: u aniq texnologiyaga bog'liq emas.
Kamon va nayza eskirdi, ammo "dushmanni bil", "kuchini behuda sarflama", "kutilmagan joyda zarba ber" degan qoidalar eskirmaydi.
Bugungi kunda asar harbiy akademiyalarda o'qitiladi. Undan tashqari u biznes, muzokara va sport strategiyasida ham keng qo'llaniladi — garchi bunday talqinlar ba'zan asl matndan uzoqlashib ketsa ham.
Merosi
"Urush san'ati" dunyodagi eng qadimiy va eng ko'p o'qilgan harbiy risola hisoblanadi.
U o'nlab tilga tarjima qilingan. XX asrda Mao Szedun va Vetnam sarkardalari undan foydalangan; G'arbda esa u XVIII asrdan boshlab tanildi.