Umar ibn Xattob β islom davlatining ikkinchi xalifasi
Umar ibn Xattob 634-yildan 644-yilgacha islom davlatini boshqargan; uning davrida xalifalik Suriya, Misr va Eronni o'z ichiga oldi. U devon tizimi va hijriy taqvimni joriy etgan.
Hayoti
Umar ibn Xattob Makkada tug'ilgan. Dastlab u islomga qarshi turgan, keyin uni qabul qilib payg'ambarning eng yaqin sahobalaridan biriga aylangan.
634-yilda u ikkinchi xalifa bo'ldi va 644-yilgacha, o'n yil davomida davlatni boshqardi.
Umar 644-yilda Madinada suiqasd natijasida halok bo'lgan.
Kengayish
Umar davri islom davlatining eng tez kengaygan pallasi bo'ldi.
O'n yil ichida xalifalik Suriya, Misr, Falastin va Eronni o'z ichiga oldi. Ikki yirik davlat β Vizantiya va Sosoniylar Eroni og'ir zarba yedi; Sosoniylar davlati esa butunlay yo'q bo'ldi.
Bu tezlikning sababi bir necha: ikki imperiya bir-biri bilan uzoq urushda charchagan edi, mahalliy aholi esa ular olgan og'ir soliqdan norozi bo'lgan.
Boshqaruv tizimi
Umarning asosiy yutug'i harbiy g'alabalarda emas, boshqaruvni tashkil etishda edi.
Qisqa vaqtda juda katta hudud qo'lga kirdi va uni boshqarish kerak bo'ldi. Umar bu vazifani tizimli hal qildi.
U viloyatlarga noiblar tayinladi va ularning ustidan nazorat o'rnatdi. Devon β davlat idorasi tuzildi, unda soliq va askarlarga to'lov hisobi yuritilardi. Yer solig'i tartibga solindi.
U shuningdek zabt etilgan yerlarni askarlar o'rtasida bo'lib bermaslikni tanladi β yer o'z egalarida qoldirilib, undan soliq olindi. Bu qaror davlat daromadini barqaror qildi.
Hijriy taqvim
Umar davrida hijriy taqvim joriy etildi.
Uning boshlanish nuqtasi qilib payg'ambarning Makkadan Madinaga hijrati tanlandi. Bu tanlov ma'noli: davlat tarixi tug'ilish yoki g'alaba emas, jamoaning shakllangan sanasidan hisoblana boshladi.
Taqvim bugungacha musulmon olamida ishlatiladi.
Shaxsiy hayoti
Manbalarda Umarning sodda turmush kechirgani qayd etiladi.
U ulkan davlat rahbari bo'lishiga qaramay, oddiy kiyim kiygan va hashamatdan qochgan. Amaldorlarini qattiq nazorat qilgan β ular boyib ketmasligini kuzatib turgan.
Bu jihat keyingi asrlarda adolatli hukmdor timsoli sifatida ko'p eslangan.
Quddus
638-yilda Quddus taslim bo'ldi va Umar shaharni o'zi qabul qilib oldi.
Rivoyatga ko'ra, u nasroniy ibodatxonasida namoz o'qishdan bosh tortgan β keyinchalik bu joy masjidga aylantirilib, ibodatxona nasroniylardan olib qo'yilishidan cho'chigan.
Merosi
Umar sunniy an'anada to'g'ri yo'ldan borgan to'rt xalifadan biri sifatida qaraladi.
Uning joriy etgan boshqaruv tuzilmasi keyingi asrlardagi islom davlatlari uchun namuna bo'lib xizmat qildi.