Xristofor Kolumb β Amerikaga yo'l ochgan dengizchi
Kolumb Osiyoga g'arbdan yetish masofasini juda kam deb chamalagan va bu xato hisob yo'lda kutilmagan quruqlikka olib keldi. To'rt safaridan keyin ham u yangi qit'a ochganini tan olmadi.
Hayoti
Xristofor Kolumb 1451-yil atrofida Genuyada tug'ilgan deb hisoblanadi. U yoshligidan dengizchilik bilan shug'ullangan.
Uzoq yillar u o'z rejasini turli hukmdorlarga taklif qildi va rad javobini oldi. Nihoyat Ispaniya qiroli va qirolichasi uni qo'llab-quvvatladi.
Kolumb 1506-yilda vafot etgan.
Rejasi
Kolumbning g'oyasi shunday edi: Hindistonga g'arbga suzib borish mumkin.
Muhim tafsilot β o'sha davrda o'qimishli kishilar Yerning dumaloqligini bilardi. Bahs bu haqda emas edi.
Bahs masofada bo'lgan. Kolumb Osiyoga g'arbdan yetish masofasini juda kam deb hisoblagan. Uning hisobi xato edi β u yerning o'lchamini kichraytirib, Osiyoning kengligini oshirib chamalagan.
Uning raqiblari haq edi: agar oradan yangi qit'a chiqmaganida, uning kemalari okeanda oziq-ovqatsiz qolib halok bo'lardi.
Birinchi safar
1492-yilning avgustida uch kema β "Santa-Mariya", "Pinta" va "Ninya" yo'lga chiqdi.
Ikki oydan ko'proq suzgach, oktabr oyida ular quruqlikni ko'rdi. Bu bugungi Bagama orollaridan biri edi.
Kolumb Kuba va Gaitiga ham bordi va Ispaniyaga qaytdi.
Xatosi
Kolumb yetgan yerni Osiyoning chekkasi deb o'yladi.
U to'rt marta safar qildi va har safar o'z fikrida qoldi. U umrining oxirigacha yangi qit'a ochganini tan olmadi.
Aynan shu sababli qit'a uning nomi bilan atalmadi: u boshqa sayyoh β Ameriko Vespuchchi nomidan olingan, chunki u bu yerlar Osiyo emas, alohida quruqlik ekanini birinchilardan bo'lib aytgan.
Mahalliy aholi ham shu xato tufayli "hindular" deb atalib qolgan.
Oqibatlari
Kolumb safarlarining oqibati juda katta bo'ldi.
Ikki qit'a o'rtasida doimiy aloqa o'rnatildi. O'simlik va hayvonlar almashinuvi boshlandi: kartoshka, makkajo'xori, pomidor va kakao Yevropaga keldi; bug'doy va ot Amerikaga bordi.
Ammo ikkinchi tomoni og'ir edi. Yevropaliklar bilan birga kelgan kasalliklar mahalliy aholi orasida halokatli tarqaldi β ular bu kasalliklarga qarshi immunitetga ega emas edi. Ba'zi hisoblarga ko'ra, aholining katta qismi shu sababli qirilib ketgan.
Shundan keyin bosqin va mustamlaka davri boshlandi.
Baholanishi
Kolumb figurasi bugungi kunda keskin bahs mavzusi.
An'anaviy qarashda u jasur kashfiyotchi. Zamonaviy tanqidda esa u mustamlakachilik va mahalliy xalqlar halokatining boshlovchisi sifatida ko'riladi β uning o'zi ham Gaitida qattiq boshqaruv o'rnatgani hujjatlarda qayd etilgan.
Ko'plab mamlakatda unga bag'ishlangan bayramlar qayta ko'rib chiqilgan.
Merosi
Kolumb safari jahon tarixining burilish nuqtalaridan biri hisoblanadi β undan keyingi dunyo undan oldingisiga o'xshamaydi.