Xubilayxon β Xitoyda Yuan sulolasini tuzgan mo'g'ul hukmdori
Xubilay uzoq urushdan keyin 1279-yilda janubdagi Sun sulolasini ham bo'ysundirdi va davlatini xitoycha nom bilan atadi. Mo'g'ullar ustunligini saqlagani esa sulola tayanchini toraytirdi.
Hayoti
Xubilay 1215-yilda tug'ilgan. U Chingizxonning nabirasi edi.
1260-yilda ulug' xon deb e'lon qilindi, ammo bu unvon uchun akasi bilan urush olib borishga majbur bo'ldi.
Xubilay 1294-yilda vafot etgan.
Xitoyni bo'ysundirish
Mo'g'ullar Shimoliy Xitoyni ancha oldin egallagan edi, ammo janubdagi Sun sulolasi qarshilik ko'rsatib turardi.
Xubilay uzoq urushdan keyin 1279-yilda janubni ham bo'ysundirdi. Shu bilan Xitoy birinchi marta butunlay chet el sulolasi qo'liga o'tdi.
Yuan sulolasi
Xubilay o'z davlatini xitoycha nom bilan atadi β Yuan.
Bu ataylab qilingan siyosat edi: u o'zini bosqinchi emas, qonuniy xitoy imperatori sifatida ko'rsatmoqchi bo'lgan.
Poytaxtni hozirgi Pekin o'rniga ko'chirdi va u yerda yangi shahar qurdi.
Ikki tomonlama holat
Xubilay siyosati ziddiyatli edi.
U xitoy boshqaruv tuzilmasini qabul qildi, marosimlarni saqladi, kanal va yo'llarni ta'mirladi.
Ammo ayni paytda u mo'g'ullarning ustunligini saqladi: aholi to'rt tabaqaga bo'lingan edi va xitoylar, ayniqsa janubdagilar, eng quyi o'rinda turardi. Yuqori lavozimlarga xitoylar deyarli qo'yilmasdi.
Bu siyosat sulolaning tayanchini toraytirdi.
Marko Polo
Venetsiyalik savdogar Marko Polo Xubilay saroyida bo'lgan va u yerda uzoq yillar xizmat qilganini yozgan.
Uning kitobi Yevropada Xitoy haqidagi asosiy ma'lumot manbai bo'ldi. Undagi tasvirlar β qog'oz pul, ko'mir yoqish, ulkan shaharlar β yevropaliklarga ishonarsiz tuyulgan.
Ba'zi tadqiqotchilar Marko Polo Xitoyga bormagan bo'lishi mumkin deb hisoblaydi: uning kitobida xitoy yozuvi va choy kabi ko'zga tashlanadigan narsalar tilga olinmaydi. Masala bahsli.
Yaponiyaga yurishlar
Xubilay ikki marta Yaponiyaga flot yubordi va ikkalasi ham muvaffaqiyatsiz tugadi.
Har ikki safar kuchli bo'ron flotni vayron qildi. Yaponlar bu shamolni "kamikadze" β ilohiy shamol deb atagan.
Bu mag'lubiyatlar mo'g'ullar yengilmas emasligini ko'rsatdi.
Sulolaning taqdiri
Yuan sulolasi uzoq turmadi β u 1368-yilda ag'darildi.
Sabablari: xitoy aholisining begonalashuvi, moliyaviy inqiroz, qog'oz pulning qadrsizlanishi va tabiiy ofatlar.
O'rniga Min sulolasi keldi.
Merosi
Xubilay davri Xitoy tarixida g'ayrioddiy bob: u chet el hukmronligi ostidagi eng uzoq davrlardan biri bo'lgan.
Uning davrida Xitoy g'arb bilan aloqasi kengaydi va Ipak yo'lida harakat jonlandi β mo'g'ullar nazoratidagi hudud butun yo'lni bir davlat ichiga olgan edi.