Bag'dodning qulashi (1258) — islom oltin davrining oxiri

Jang oldidan

1258-yilga kelib Abbosiylar xalifaligi o'zining eski qudratidan ayrilgan edi.

Xalifa hali ham diniy obro'ga ega edi, ammo uning siyosiy hokimiyati Bag'dod va uning atrofi bilan cheklangan.

Mo'g'ullar Chingizxonning nabirasi Hulaguxon boshchiligida g'arbga yurish qildi.

Qamal

Hulagu xalifadan taslim bo'lishni talab qildi. Xalifa rad etdi.

Manbalarga ko'ra, u mo'g'ullar muqaddas shaharga tega olmasligiga ishongan va butun islom olami uni himoya qilishga chiqadi deb hisoblagan.

Bu hisob xato bo'lib chiqdi: hech kim yordamga kelmadi.

Shahar 1258-yil yanvarida qamal qilindi va bir necha haftada olindi.

Vayronagarchilik

Shaharda ommaviy qirg'in bo'ldi.

Halok bo'lganlar soni bo'yicha baholar keskin farq qiladi — manbalardagi raqamlar oshirib ko'rsatilgan bo'lishi mumkin. Ammo qirg'in miqyosi ulkan bo'lgani aniq.

Kutubxonalar yo'q qilindi. Bayt ul-Hikma to'plami ham shu paytda halok bo'ldi.

Rivoyatga ko'ra, kitoblar Dajlaga tashlangan va suv siyohdan qorayib oqqan. Bu tasvir keyingi asrlarda ko'p takrorlangan.

Xalifaning o'limi

Xalifa qatl etildi.

Rivoyatga ko'ra, uni gilamga o'rab, ot bilan toptashgan. Sabab mo'g'ul e'tiqodi bilan bog'liq deb izohlanadi: hukmdorning qoni yerga to'kilmasligi kerak edi.

Shu bilan besh asrdan ortiq davom etgan Abbosiylar xalifaligi tugadi.

Sug'orish tizimi

Shahardan tashqari zarba ham og'ir bo'ldi.

Mesopotamiya dehqonchiligi murakkab sug'orish tarmog'iga tayanardi — u ming yillar davomida qurilgan edi.

Kanallar buzildi va ularni tiklaydigan odam qolmadi.

Bu Markaziy Osiyodagi holatning takrori edi: shahar qayta qurilishi mumkin, ammo yo'qolgan bilim va aholi qaytmaydi.

Mintaqa qishloq xo'jaligi bu zarbadan asrlar davomida tiklana olmadi.

Ilmiy oqibat

Bag'dod besh asr davomida islom olamining ilmiy markazi edi.

Qulashdan keyin u bu o'rnini butunlay yo'qotdi.

Olimlarning bir qismi Qohira va Damashqqa ko'chdi — Misr sharq islom olamida mo'g'ullar egallamagan yagona yirik markaz bo'lib qoldi. Aynan shu sababli Qohira keyingi asrlarda ilm markaziga aylandi.

Ayn Jalut

Mo'g'ullar yurishni davom ettirdi, ammo 1260-yilda Ayn Jalut jangida Misr mamluklaridan yengildi.

Bu ularning g'arbga kengayishiga chek qo'ydi.

Merosi

Bag'dodning qulashi ko'pincha islom oltin davrining tugash nuqtasi sifatida qaraladi.

Bu talqin soddalashtirilgan deb tanqid qilinadi — ilm boshqa markazlarda davom etgan. Ammo voqeaning ramziy og'irligi va moddiy yo'qotish miqyosi katta bo'lgani inkor etilmaydi.